Rrudhja drastike e Mirditës

- Apel, në vend të britmës: na e morën Mirditën!...”

 Në dekretet e “projektit pilot” mbi riorganizimin gjyqësor që parashikojnë bashkimin e tetë gjykatave të vogla të rretheve në gjashtë gjykata të mëdha fqinje, përfshihet dhe Mirdita. Kjo e fundit, sipas dekretit, për pak ditë do t’i atashohet asaj të Lezhës!...

Nuk dihet saktësisht mbi ç’të dhëna i është vënë gishti dhe Mirditës për t’ia rrudhur më tej institucionet e veta si ndër trevat më të spikatura në vend për nga pozicioni gjeografik, historitë, kultura, dhe vendi ku nga udhëpërshkrues, studiues, antropologë, konsuj perendimorë a të tjerë, do të shkilnin me patjetër këndej në fshatrat e kullave-kështjella për ta njohur më mirë tokën shqiptare, doket dhe zakonet e një prej popujve më të vjetër në Europë!

Natyrisht, jashtë kuadrit specifik të termave teknikë, do të dukej si një avokati e rëndomtë ky lloj shkrimi, sepse në të vërtetë atyre që u ka shkuar mendja t’ia shkulin një e nga një institucionet këtij kantoni të veçantë tërësisht homogjen i besimit katolik, atdhetar, përparimdashës (shënohet shkolla e parë shqipe në Velën e Rubikut që para 400 vitesh, pa harruar 50 shkollat e hapura nga Ndrecë Ndue Gjoka në vitet e analfabetizmit masiv shqiptar 1944), me popullsi kryeneçe për nga ruajtja e besimit jo në nuanca fondamentalistësh, duket se ka ecur në të njëjtin hulli me vijën e Enver Hoxhës, i cili sapo kishte hipur në pushtet në vititn 1944, të parin përbetim për në Veri qe “zbutja e Mirditës”!

Dhe në fakt “vendin e reaksionit dhe komitëve të maleve”, vendi ku dikur ishte mbrujtur në pelena ditësh një “republikë Shqipërie”, arriti ta nënshtronte jo thjeshtë prej luftës së hapur me komitët në male dhe asgjësimin fizik të prijësve apo shtëpive të para në këtë krahinë, porse zbatoj një nga “politikat më dinake”, atë të copëtimit të Mirditës, këtij kantoni katolik në “copa” për rrethet fqinj: një “copë” për Kukësin, një tjetër për Dibrën, tjetrën për Pukën, për Shkodrën, Lezhën, për Matin e Laçin. Nuk mund të ketë të dytë trevë të jetë “ngrënë” në këtë farë feje.

Kësisoj dhe kohët e fundit, Mirditën e bukur e vitale ndër shekuj, muaj pas muaji e vit pas viti ia kanë zhdukur institucionet me rradhë duke i bashkuar me ato të qarkut të Lezhës. Madje për çudinë më të madhe, një krahinë me shtrirje të gjerë gjeografike dhe distanca të largëta ku “takohet” nëpër akse që kalojnë përmes saj që me Kukësin, Pukën, Matin, Dibrën, Lezhën në malësi, gjithashtu e deri në jug me Kurbinin, i hoqën dhe një ndërmarrje mirëmbajtje të rrugëve për t’ia bashkuar me atë të Shkodrës! Dhe tashmë për një rrugë të bllokuar në Selitë përkufi me Lurën, do t’i duhet një fadrome të shtegtojë qindra kilometra deri në fshatrat skajorë të Mirditës për të hequr një lopatë dhe. Nuk ka zgjidhje më të bukur ekonomike dhe shërbesë nga afër ndaj qytetarëve!

Që të mos hyjmë më tej në argumente të fushave të tjera për të qëndruar tek gjyqësori. Mosaplikimin e këtij projekti pilot që e shkrin gjykatën dhe prokurorinë në këtë rreth, e thekson “e zeza në të bardhë” dhe vetë EURALIUS, Misioni Europian i Asistencës për Sistemin Shqiptar të Drejtësisë. Mision ky që ka enkas detyrën të ndihmojë në zbatimin e riorganizimit të parashikuar të gjykatave të rretheve.

Ky mision e thotë qartë se Vendimi nr 200/1 dt 18.10.2006 për të riorganizuar gjyqësorin duke shkrirë 8 rrethe gjyqësore dhe bashkimin me ato të mëdhatë, duhej shoqëruar me një prezantim të metodologjisë dhe parimeve të marra parasysh në hartimin e tij si dhe me një studim dhe analizë të të dhënave më konkrete që janë mbledhur. Në kët sens ajo ka hartuar një informacion të detajuar për 8 gjykatat që mendohet të shkrihen, duke dhënë dhe mendimet e saj se cilat po dhe se cilat jo. Është përdorur një metodologji e zhdërvjellët studimi që jep një një detajim për çdo rreth gjyqësor që nga Bulqiza, Gramsh, Kolonjë, Librazhd, Mirditë, Përmet, Skrapar dhe Tepelenë, dhe u është dhënë si material ndihmës Ministrisë së Drejtësisë, kryetarit të Gjykatës së Lartë, Këshillit të Lartë të Drejtësisë, Presidentit të Republikës, dhe kryetarëve të gjykatave të këtyre rretheve.

Aty jepen detaje për vendndodhjen, veçoritë e gjykatave përkatëse, ngarkesa mesatare vjetore e çështjeve (2002-2005), numri i nevojshëm i gjyqtarëve për të gjykuar çështjet, numri i gjyqtarëve, personelit dhe profesionistë të tjerë gjyqësorë që operojnë në këto vende. Po ashtu ka hollësi për kushtet gjeografike, demografike, sociale, ekonomike dhe infrastrukturore. Në këtë sens është përcaktuar numri i banorëve që do t’u duhet me organizimin e ri të udhëtojnë të paktën 50, 60 e 70 km a më shumë.  Distanca mbi 70 km konsiderohet e pamundshme për t’iu drejtuar gjykatës në çdo rast, me pak fjalë, shpjegon misioni i huaj, shqiptarët do t’i zgjidhin problemet më me vetgjyqësi për shkak të kësaj largësie të tejkaluar!...

Pikërisht, duke analizuar në imtësi këto, misioni i huaj e thekson se mbyllja e plotë e rrethit gjyqësor Mirditë do të ishte shumë problematike dhe i pajustifikueshëm sa i përket aksesit në drejtësi (në grafik rezulton dhe me çështjet penale me të shumta). Për shkak të zonës së populluar që është shumë e shpërndarë dhe e shtrirë, gjysma e popullsisë rurale do t’i duhej të udhëtonte distanca të gjata në kushte tejet të vështira për të shkuar në gjykatën e Lezhës.

Po cili është komponenti tjetër që nuk e pranonte fshirjen e Mirditës nga harta e sistemit gjyqësor? Duke lënë mënjanë dhe faktorët e sipërcituar, kryesisht historikë dhe religjionalë, le të shohim në pak rradhë, atë që po ngjet në këtë krahinë aktualisht?! Përgjatë 70 kilometrave nga jugu në veri të Mirditës, po punohet në aksin më kryesor të korridorit Veri-Jug, autostradën që do të lidhë Durrësin me Kosovën dhe më tej si korridor transballkanik. Ështa nga rrugët më moderne të Ballkanit, që nis me Durrësin, ndërsa Mirdita përshkohet e tëra në autostradë katërkalimshme pa harruar këtu dhe një nga tunelet më të gjata në Ballkan po katërkalimsh, atë Thirrë-Kalimash të Kukësit. Gjithashtu pritet të fillojë studimi i fizibilitetit i aksit tjetër kryesor Rrëshen-Urakë-Klos dhe më tej për Dibër e Maqedoni.

Kësisoj Mirdita, kjo trevë e zëshme e shtetit të Arbërit, me monumente kishtare të ringritura mbi rrënojat e 200 kishave të mesjetës, kuvendeve dhe abacive të famshme të shënuara në analet diplomatike dhe guidat monumentale me zë në Europë, ashtu si dikur përshkohej nga rrugë strategjike të pajtoneve që lidhnin Shkodrën e Lezhën me Kosovën e Maqedoninë dhe më tej, tashmë nuk do të mbetet “xhep” i aneksuar i një Shqipërie në zhvillim, por “zemra” e një lidhje të disafishtë me trevat e tjera brenda dhe jashtë Shqipërisë, ndryshe e iluminuar si vendi në mes tri kryeqyteteve, Tiranës, Prishtinës dhe Shkupit.

Po ç’mund të ishte kjo “nyje” nëse që tani, pa e kuptuar zhvillimin e së ardhmes së afërt, rikthimit të popullatës, atashimit të bizneseve strategjike dhe krijimit të fshatrave turistike përgjatë autostradës moderne, do t’ia këpusnin një e nga një institucionet shërbyese?!...

Gjergj Marku