Kontakto: Pallati i Kultures “Mirdita” Rreshen, P ë r gj e gj ë s: GJERGJ MARKU, Tel: 0216 22644, Cel: 0682309830, Email: gjergj_marku@yahoo.com.........

Ansambli “Mirdita”, më emblematiku i trevave shqiptare

 Ansambli “Mirdita”, i cili deri më sot përmbledh gjatë rrugës së tij mbi 600 këngëtarë, krijues dhe interpretues të zhanreve të ndryshme të këngës popullore, i ka fillimet e veta prej 60 viteve dhe padyshim mbetet nga më unikalet në tipologjinë folklorike në tërë trevat shqiptare. Bartjet dhe prurjet e brezave kanë ardhë në mënyrë shumë të natyrshme vit pas viti nga gjurmuesit e visarit popullor të hershëm të një krahine unikale në Shqipëri, e studiuar dhe e udhëpërshkuar nga studiues, etnologë, antropologë, diplomatë e politikanë nga Europa e Amerika prej shekujsh dhe sidomos nga fundi i shekullit XIX dhe fillimi i shekullit XX.

Duke qenë se Mirdita është ndër zonat më kompakte të vendit sa i përket etnokulturës, madje dhe gjatë pushtimit turk, që nuk mundi të arrijë deri në malet e Mirditës, pos faktit që qe i vetmi vis në Shqipëri ku nuk arriti zhvillimi i informacionit urban islamo-oriental, edhe krijmtaria burimore u ruajt me fanatizëm, ku spikat origjinaliteti i muzikës modale-diatonike të vetë kësaj treve ndër shekuj, krejtësisht larg huazimeve.

Vitet 1947 datojnë fillesat e organizuara të këtij ansambli, shenjimi i bartësve më të spikatur nga zona të ndryshme, dhe përcjelljet interpretative tek publiku vendas . Ndërsa shënohet si dalje e parë e organizuar e grupit në të konceptuar të mirëfilltë si përfaqësues i vlerave të krahinës së Mirditës në folk dhe etnografinë e veshjes në vitin 1951 ku zë vend të parë në Shkodër. Më pas paraqitja në “Kuvendi i Rapsodëve të Lezhës” në vendvarrimin e Skëndërbeut në Lezhë mund të thuhet se shërbeu si prag i artë i fillesave të tij. 

Ansambli “Mirdita” shpalosi në këtë event të parë mbarëkombëtar të folkut burimor relike të mbijetuara foklori, paraqitur kryesisht me këngëtarë në planin monofonik, por duke dhënë dhe sinjalet e para të mundësisë eksperimentuese ku u evidentua dhe dyshja karakteristike. Në këtë kuvend rapsodësh kënga “Ska pas gëzim ma t’madh Mirdita” u paraqit përmes Kol Zefit dhe Fran Vorfit, dhe prej këtu nis dhe ëndërra e strukturimit të një formacioni emblematik që u quajt “Grupi i Burrave të Mirditës” si formacion autentik i mëvonshëm për t’u provuar në Gjirokastër në vitin 1968 dhe 1973, por i realizuar në perfeksion në vitin 1978.

Në vitin 1968 kemi përfaqësimin në festivalin kombëtar të këtij ansambli. Ku shpaloset talenti i këngëtareve mirditas si Prengë Kotica, vëllezërit Preng e Dod Beci, Zef Gjinali, virtuozët Simon Beleshi në lahutë, zbulimit të ri Nikoll Preci, ndërsa del në skenë formacioni emblematik grupi i burrave i drejtuar nga Fran Vorfi duke thyer traditën monofone. Që në këtë festival Mirdita ka dhe lauratët e parë.

Kështu dhe në vitin 1973 ka një përfaqësim dinjitoz dhe shtimin e prurjeve folklorike nga areali muzikor dhe interpretues i hershmërisë së kësaj treve.

Viti 1978 shënohet si “viti i artë” i artit mirditor, ku shtyllë vertebrore qe Grupi i Burrave, që u konfirmua si një vlerë e vërtetë gjithëkombëtare. Zërave të mëparshëm u shtohen dhe zërat e rinj virtuozë të Dod Prendit, Mark Gjokës, Anton Gjokës, Fran Preçit, Servet Carës, Mark Dedës, Nikollë Kalës, Nikollë Dedës, Luljeta Përbashës, Mrikë Trumshit, Drane Lleshi etj.

Krijimeve të Mark Gjokës, Kol Zefit, Fran Vorfit e të tjerë u shtohet profesionalizmi i kompozitorit të njohur Dorian Nini, si pasardhës i Muhamet Darovës, Stavri Zakës, Gojard Daiut, Edmond Xhanit që kishin punuar për vite me këngën mirditore.

Janë për t’u shënuar këngët “Xhamadani i trimërisë”, “Për liri s’të fal shqiptari”, “Dasma e Kamber Loshit”, “Lum Nanlokja që t’përkundi”, “Lermi plagët të më therrin”, “Po vjen shiu rena-rena” që për nga pathosi dhe melodia mbeten shembullore për çdo kohë. Këto melodi të bukura u krijuan nga Mark Gjoka, Servet Cara, Dorian Nini, dhe Kol Zefi, ndërsa poemën e magjishme në vargje e ndërtoj poeti i njohur mbarëkombëtar Gjok Beci që ishte dhe udhëheqësi artistik i grupit.

Në vitin 1978 ansambli “Mirdita” laurohet me çmimin e parë të Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës dhe shënon një triumf emblematik të tërë elementëve përfaqësues në këtë kuvend të madh të folkut mbarëshqiptar. Ka qenë një kompozim origjinal i këtij spektakli folklorik, organik dhe shpërthyes, tradicional dhe rinovues, perfekt në kostumografinë e mbledhur nga piktori Lin Loci dhe realizuar nga mjeshtri kaçinaras Nikollë Bardhi.

Ranë në sy interpretime mahnitëse të vokalit dhe të veglave të shumta instrumentale folklorike. Në veglat interpretuese përveç atyre tradicionale si çiftelia, sharkia, kavalli apo fyejt e bilbilat, u përdorën dhe linget e guralecët si gjetje burimore nga bareshat e moçme dhe të interpetuar me virtuozitet nga Tom Lleshi.

Për të ardhur në këtë sukses nuk mund të lihen pa përmendur prurjet nga zonat e fshatrat dhe ata që punuan me aq devotshmëri. Evidentohen vëllezërit Shyti nga Fani në kavall, Gjergj Shyti valltar, Mark Paci studiues, Ndue Nikoll Alia në pingare -Fan, Ndue Nikoll  Gega rapsod, Prend Luli instrumentist nga Kaçinari, Marte Moli këngëtare, Mark Deda instrumentist, Gjin Dona, Ndue Gjin Jaku, Frrok Përdeda, Llesh Lleshi, Mark Gjoni, Gjela Pjetri, barde tipike që ka marrë pjesë në të gjitha festivalet, Gjyste Ceka, Lizë Përleka, Gjela Beci, Preng Kotica, etj.

Grupi karakteristik i Burrave të Mirditës

Vlen të përmendet e të studiohet kjo dukuri e re në folkun mirditor e më gjerë, formatimi i këtij grupi të jashtëzakonshëm në poemën folklorike kombëtare përmes këtyre organizimeve shumëdimensionale. Ka qenë risi e ansamblit “Mirdita”, por që vjen përmes një realizimi brilant të dukurive etnokulturore të kësaj treve dhe refleks ndaj fenomeneve të reja muzikore të asaj kohe. Janë 12 burra që tundën bedenat e kalasë së Girokastrës me zërin karakteristik dhe unifikimin e magjishëm të vokaleve e intonacioneve duke u prirë nga Fran Vorfi e pastaj me rradhë, Fran Preçi, Kolë Zefi, Servet Cara, Nikollë Preçi, Mark Gjoka, Anton Gjoka, Ndoc Lekgega, Ndoc Picaku, Nikollë Deda, Mark Deda, Nikollë Kala.

Më vonë konsolidohet me këngëtarë të rinj si: Zef Ll.Tusha, Gjin Dona, Bardhok Koka, Gjergj Kaza, Geg Tuci, Ndre Toma, Llesh Lleshi, Ndue Përkola, Kastriot Kola, Bardhok Deda etj.

Repertori i “Grupit të Burrave” qëndron mbi traditën muzikore e ndërtuar mbi të shprehurit monodik, e përbashkët në gjithë hapësirën veriore dhe verilindore shqiptare, por dhe në Mal të Zi, Maqedoni, ato janë këngë të pastra në intonacione dhe origjinale shqiptare.

Fenomeni i këtij grupi është sa i ri dhe i lashtë duke patur parasysh ritualën e gjëmës në zona të vecanta të Mirditës ku kori i burrave vajton përmes një melodie tipike midis këngës majëkrahi dhe eposit me lahutë. Në këtë fenomen qëndron dhe lidhja gjenetike me formën e përmbajtjen poetike muzikore origjinale autentike mirditore si në ndërtimin e diatonikës, në shtrirjen intervalore apo në këndimin në grup duke lënë jashtë intonacionet e këngës së importuar.

 Trio e djemve

Është për t’u shënuar si pjesë e rëndësishme përbërëse e ansamblit “trio e djemve të Rubikut”, që mund të cilësohet si prurje e re e këngës qytetare mirditore, formuar nga kantautori Mark Gjoka dhe poeti Gjok Beci, e që kishte në përbërje këngëtarët Mark Gjoka, Anton Gjoka dhe Dod Prendi. Treshja lirike e djemve mbështetet mbi motivet burimore që janë këngë larg frymës sentimentale apo shpërthimeve erotike të ekzaltuara, larg karakterit eksatik-sensual të melodive orientale dhe kromatizmave të huazuara. Tek ato qëndron motivi origjinal, fabula poetike e muzikore, intriguese, ndërtimi i thjeshtë dhe i kapshëm, konceptimi modern, tingëllimë e veçantë e ndërtuar mbi një diatonikë të pastër.

Këngët e kësaj trio vazhdojnë të jenë pjesë e rëndësishme në programin e ansamblit “Mirdita”, ndërkohë që ato kanë shërbyer si material i stilizuar edhe për këngëtarët e shumtë e të njohur kosovarë, por dhe kantautorët më të dëgjuar të muzikës shqiptare, por dhe interpretime të tjera nga Ansambli i Shtetit a të tjerë.

Njëkohësisht pjesë e këtij programi janë dhe këngët majëkrahu, këngët me lahutë dhe rituali i dasmës, lirikat familjare dhe ato baritore. Në këtë aspekt trualli muzikor mirditor është në thelb nga më të vjetrit, gjë që vijon me besnikëri nga brezi i sotëm i këtij ansambli, që është i gërshetuar me krijuesit dhe interpretuesit e para 30 viteve.

E vecanta e këtij ansambli ëndron në faktin e përtëritjes së tij, pasi pjesë e rëndësishme e tij është edhe grupi i fëmijëve i drejtuar nga muzikanti pasionant Kol Picaku, grup i cili disa herë është vlerësuar në konkurimet e kësaj moshe në rang rajonal dhe kombëtar.

Ansambli ka një paraqitje të bukur kostumesh që krijojnë një nga konfiguracionet më të rralla në etnografinë shqiptare, me ngjyra të kursyera, kontraste të dukshme dhe me dritë.

Instrumentet e përdorura ndër vite

Mirdita njihet si ndër trevat më të hershme të krijimit në këtë fushë dhe pasurimit të tyre. Janë përdorur tatiragja, pipëza, cingona, pizare, pingare, zile, këmborë, polik, guralec, kusi, tepsi, shoshë, hutë, gjeth, lahuta si përfaqëuese e arketipit më të lashtë të veglave kordofone me hark në Mirditë, kavalli, fyelli, bilbili e padyshim çiftelia, sharkia.

Mjeshtri i akordimit dhe prodhimit të këtyre instrumenteve ka qenë Mark Përshqefa.

Vallet

Grupi i valleve është një shtyllë tjetër mbi të cilën është ngritur ky ansambël. Përmendën koreografet Angjelina Leka, Dava Gjini, Fran Gjergji si dhe valltarët Gjon Karagjozi, Davita dhe Rina Suli, Gjergj Lleshaj, Bert Marku, Stela Ruka, Arta Tuci, Sandër Laska, Pranvera Ndoji, Ermelinda Gjikola  e Emanuela Kola etj. Vallja me e spikatur e këtij grupi është "Vallja e Gurrës së lashtë", me motive që zënë fill mbi historinë e gurres se lashtë të Domgjonit, dhe u soll prej andej nga grupi prej 16 antaresh te perbere nga burra dhe gra. Nga ky grup u perzgjodhen dy prej tyre, Gjergj Shyti dhe Hil Gjaci. Pjesa tjeter u zevendesua me pjestare te tjere te ansamblit "Mirdita". Ne festivalin e Gjrokastres ne vitin 1988, kjo valle u perzgjodh per te hyre ne koncertin festiv me numrat me te zgjedhur te ketij evenimenti. Valle te tjera te rendesishme, shënohet “Skifteri dhe Pëllumbesha”, "vallja katershe e Zajsit" etj.

Pjesëmarrjet brenda dhe jashtë vendit

Ansambli “Mirdita” ka konkuruar me dinjitet në të gjitha festivalet kombëtare dhe takimet tipologjike dhe është vlerësuar me çmime si në Gjirokastër, Tropojë, Dibër, Lezhë, Tiranë, Shkodër, Has.

Ndërsa jashtë shtetit në Rumani, Kosovë, Gjilan e Viti, Vitojë të Malit të Zi, në Zvicër etj.

Vitet e fundit ansambli është riformatuar.  Ansambli u shfaq për herë të parë i plotë pas ndryshimeve demokratike, në Teatrin e Operas dhe Baletit, në aktivitetin e pagëzuar “Mirdita në Metropol” që u mbajt në qershor 2004.

Ansambli “Mirdita” bashkëpunon me shoqata të ndyshme brenda dhe jashtë vëndit, dhe ka marrë ftesa për koncerte nga Italia, Gjermania, Belgjika, Zvicra, Franca, Anglia, Kanadaja, SHBA, Kosova, Mali i Zi, Hungari etj.

Ansambli “Mirdita” sot

Ansambli në kompleks është përtërirë me elementë dhe ka një gërshetim në mes brezave e moshave. Por duhen shënuar si shtylla kryesore e tij këngëtarët aktivë si Mark Gjoka, Prena Beci, Kastriot Kola, Bardhok Deda, Prena Beleshi, Tone Gjoka, Lindita Kaceli, Nikoll Preçi, Kol Zefi, Gjin Dona, Marte Moli, Adelina Doda, Gjergj Kaza, Gjela Duka, Arinda Gjoni, Afërdita Lala etj. Pa harruar këtu rreth 40 këngëtarë e instrumentistë të vegjël nën drejtimin e muzikantit pasionant Kol Picaku, pjesëmarrës dhe krijues në të gjithë festivalet kombëtare që nga viti 1968..

Gjithashtu për një kohë të gjatë, grupi instrumental është drejtuar nga muzikanti Paulin Tusha dhe në përbërje të tij Llesh Lleshi, Mark Deda, Lorenc Lame dhe Ilir Simoni. Vazhdojnë të kontribuojnë me tekstet e tyre bilbilët e fjalës si Gjok Beci, Viktor Gjikola, Jak Tuci, Dod Pjetraj, Fran Jushi etj.  

Vitet e fundit ansambli është riformatuar.  Ansambli u shfaq për herë të parë i plotë pas ndryshimeve demokratike, në Teatrin e Operas dhe Baletit, në aktivitetin e pagëzuar “Mirdita në Metropol” që u mbajt në qershor 2004 si dhe më pas në “Mirdita metropol 2” në pallatin e sportit në Tiranë..

Ansambli ka një paraqitje të bukur kostumesh që krijojnë një nga konfiguracionet më të rralla në etnografinë shqiptare, me ngjyra të kursyera, kontraste të dukshme dhe me dritë.

Është vlerësuar nga muzikantët shqiptarë si ansambli që ruan të pastër artin burimor dhe ka vlera të spikatura ashtu si dhe interpretues virtuoz në rradhët e tij.

Kontakto: Pallati i Kultures “Mirdita” Rreshen, P ë r gj e gj ë s: GJERGJ MARKU, Tel: 0216 22644, Cel: 0682309830, Email: gjergj_marku@yahoo.com.........

Webmaster@bashkiarreshen.com