Rapsodia folklorike tek vendvarrimi muzeal i Skëndërbeut

-U mbajt takimi i 6 mbarëkombëtar i rapsodëve dhe instrumentistëve -

Folku rapsodik, nën organizimin e Qendrës Kombëtare të Veprimtarike Folklorike dhe mbështetjen e bashkisë Lezhë, ka patur edicionin e 6-të ditën e djeshme në Lezhë, i cili në bilanc rezultoj i suksesshëm. Pas një gare maratonë të mbi 20 grupeve, qendrave kulturore, rapsodë dhe instrumentisë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia dhe Mali i Zi, disa orë pas kalimit të mesit të natës, janë dhënë dhe vlerësimet për interpretet më të mirë të rapsodisë dhe instrumentit popullor.

Në këtë takim ra në sy jo vetëm pjesëmarrja e gjerë e grupeve dhe rapsodëve nga të tëra trevat mbarëkombëtare, por dhe cilësia e prurjeve nga bartësit e këtij zhanri të folkut, duke qenë goxha të cilësuara tipologjitë prej dhe nga vinin ato. Kështu nëse Lezha vinte me instrumente karakteristikë, që më shumë dalloheshin për nga shumëllojshmëria se cilësia interpretative, Gramshi me fyejt e famshëm, evidentohej qartë në një interpretim cilësor, apo orkestrina harmonike e Matit me virtuozitetin dhe muzikalitetin tipik të kësaj zone në drejtimin e artistit të Merituar Ymer Neli, si dhe orkestrina e Tiranës me interpretime perfekte në fyell, bilbil dhe llahutë e dajre. Ndërkohë që instrumenti më i përdorur nga rapsodët mbeten ato tradiconale, çiftelia dhe lahuta. Me të dyja këto kishin ardhur grupet kosovare, dhe ku ra në sy pjesëmarrja e të vetmit të huaj, rapsodit malazes, Milan Filopoviç, një lahutar i përmendur dhe një interpretues cilësor, që për spektatorin solli një nga këngët e Eposit, që përngjet me ato karakteristke të vendeve të Ballkanit me histori aty-aty. Edhe lahutarë të tjerë kanë sjellë vargje nga Eposi kryesisht, apo këngë të ndryshme trimërie. Filopovic, që i ishte i impresinouar nga ky takim, dhe një nga raspodët më interesantë e kualitativë, u vlerësua dhe me çmim special.

Shumë prej grupeve të organizuara, i kishin të dy anët, edhe rapsodët, edhe interpretuesit e veglave muzikore që kësaj rradhe ishin të shumta në numër që nga çiftelia, sharkia, zumarja, fyell, kavalli, bilbili, cingonët, imitimet me mjetet rrethanore si guralecë apo gjethja dhe imitacionet me gojë e hundë etj, etj, ndonëse në disa raste dukej si një rrafshim individualitetesh dhe krahinash, pasi dhe vetë ata që merren me përgatitjet e grupeve, më tepër i mëshojnë anës komerciale duke kaluar sa nga njëri grup tek tjetri, e duke i përzier motivet e një krahine në tjetrën e me rradhë, një “sëmundje” kjo që me sa duket ushqehet nga prirjet komerciale të individëve të veçantë “ahengxhinj dasmash”, që po e përziejnë keqas folkun me stilizimin e këngëve dhe melodive etj.

Sipas drejtorit të Qendrës Kombëtare Folklorike Esat Ruka, ky takim i sivjetëm ka qenë shumë i vlerësuar nga grupet pjesëmarrëse dhe mbi 100 rapsodë e interpretues ishin prezent me prurje cilësore të folkut rapsodik. Një veprimtari e cila, krahas atyre të tjera të zhvilluara nëpër vendet e ndryshme, i paraprijnë festfolkut kombëtar të vitit të ardhshëm.

Duhet vlerësuar dhe veshja e grupeve pjesëmarrëse, që nga ato të Jugut, Gjirokastër, Fier, Gramsh e deri në krahinat e thella të vendit, si dhe veshjet e rapsodëve të Kosovës e Malit të Zi, çka u tregu dhe në paradën e zhvilluar nëpër rrugët e qytetit të Lezhës nën drejtimin e regjistorit të këtij takimi Ismet Zusi.

Një nga vlerësimet më të rëndësishme të këtij takimi, u konsiderua çmimi i akorduar për herë të parë, ai me emrin e Artistit të Popullit, Ndue Shyti, për nder të veprimtarisë gati 5 dekada të tij në Pukë apo në përfaqësimin dinjitoz të Shqipërisë për vite e vite në veprimtari folklorike ndërkombëtare, në një sekuencë pushimi për të pranishmit në ballinën e Muzealit të Vendvarrimit të Skëndërbeut, u dha dhe një dokumentar, produksion i TV-Lezha. Ky çmim iu akordua njërit prej interpretuesve më virtuozë, nipit të mirënjohur Gjin Shkoza nga grupi i qendrës kulturore Vau i Dejës. Ndërkohë që me diploma janë vlerësuar shumë artistë të tjerë, si rapsodë dhe interpretues të veglave popullore.

Nga ana e publikut, vizualisht është parë tejet i këndshëm grupi i Mirditës, i cili solli folk tipik të krahinës dhe nën interpretimin brilant të rapsodisë majëkrahu “Po bjen shiu rena-rena” të Nikoll Preçit e Drane Reçi, si dhe këngës baritore me linge e guralecë “Brigjeve të Urakës”, kënduar nga Prena Beleshi si dhe balada e Arinda Gjonit “Larg m’ke tret moj nanë”. Ndonëse me pak pjesë, sipas kritereve të programit, gjithcka ishte e sinkronizuar si nga ana e interpretimit rapsodik ashtu dhe instrumenteve te tjeshte si lingët apo guralecët.

Grupit tonë, në darkën e organizuar në Shëngjin, i është dorëzuar diploma për kompleksin më të mirë interpretues të vajzave dhe grave në këtë takim.

Në përcjelljen e koncertit të grupit ka marrë pjesë dhe shefi i departamentit të kulturës Alfred Shtinja si dhe drejtuesi i ansamblit "Mirdita", përgjegjësi i pallatit të kulturës Gjergj Marku.

Gjithashtu ka marrë pjesë në këtë veprimtari të rëndësishme mbarëkombëtare dhe kryetari i bashkisë Rrëshen zoti Gjon Dedaj, i cili ka dorëzuar dhe një çmim për orkestrinën popullore të Matit.

Qendra kombëtare e Veprimtarive Folklorike nuk ka haarruar të japë dhe medaljet e mirënjohjes për disa prejt artistëve të famshëm, të rapsodisë dhe interpretimit që rrojnë apo nuk jetojnë më si Xhevat Lishi, Gjin Shkoza, Grupi i fyjeve të Gramshit dhe Selim Hasani, poet popullor.

Sipas zotit Ruka, një veprimtari e tillë, pos eveidentimit të vlerave të bartura ndër brezni, i shërben mirëfilltazi dhe turizmit kulturor, në këtë sens disa nga pjesët e përazgjedhura janë përmbledhur në disa koncerte që po jepen për pushuesit e Shëngjinit këto ditë, pushues që vijnë jo vetëm nga krahinat e ndryshme të vendit, por dhe ata të huaj e sidomos kosovarë. 05. 07. 08

A. Ndoja