Ansambli “Mirdita” në Tuz të Malit të Zi

  Për të tretën here rradhazi një përfaqësi e ansamblit “Mirdita” merr pjesë në veprimtaritë tradicionale të shoqërisë kulturore artistike “Rapsha” në Tuz të Malit të Zi. Ndryshe nga edicione të tjera konkuruese, artistët e Mirditës, kanë qenë pjesë e shënimeve 30 vjecare të kësaj shoqërie me emër në malësitë shqiptare të Malit të Zi, duke e përshëndetur posacerisht këtë eveniment. Grupit pjesëmarrës, në drejtim të cilit ishte dhe shefi i departamentit të kulturës në bashkinë Rrëshen Alfred Shtinja, i është rezervuar një pritje e  vecantë jo vetëm nga drejtuesit e kësaj shoqate, por dhe nga njerëz të shumtë që ishin të interesuar për të dëgjuar interpretimet e këngëtarëve dhe instrumentistëve tanë. Madje për ansamblin është rezervuar dhe një falenderim emblematik nga kryesia e kësaj shoqate kulturore artistike.

Grupi është akomoduar në hotelin “Imperial” në qendër të Tuzit. Miku i grupit tonë ish-ministri i Kulturës së Malit të Zi, Luigj Junçaj, ka bërë pritjen e rastit, duke falenderuar për pjesëmarrjen në këtë kremtim historik për këtë shoqëri artistike, duke u shprehur me nota shumë pozitive për nivelin e bashkëpunimit kulturor me Mirditën si dhe mundësitë e shtrirjes në shumë fusha.

Më pas rreth orës 20.00, grupet pjesëmarrëse janë tubuar tek amfiteatri veror i Vitojës, ku kanë marrë pjesë mbi 1000 vetë nga fshatrat e Malësisë, por dhe të ftuar e turistë të ardhur nga SHBA, Kosova,  dhe nga një bashki e ftuar në Amerikë, shoqata simotra e të tjerë.

Kremtimi 30 vjecar, ka filluar me përshëndetjet e rastit ku referatin kryesor e ka mbajtur Prel Juncaj, kryetar i rradhës i kësaj shoqërie, drejtim që rotacionohet për çdo dy vite. Gjithashtu janë bërë përshëndetje nga themelues por dhe të ftuar të shumtë. Ndërkohë që janë ndarë medalje dhe falenderime, ku pos të tjerëve ansamblit “Mirdita” i është dhënë një falenderim i vecantë me dedikim nga kryesia e kësaj shqoërie. Falenderimi është marrë nga më e vogla e grupit këngëtarja e talentuar Eliona Kola.

Mbrëmjen jubilare pos të tjerëve e ka përshëndetur në emër të Ministrisë së Kulturës, Rinisë, Sporteve dhe Turizmit të Shqipërisë, drejtori i Qendrës Kombëtare të Veprimarive Folklorike Esat Ruka, i cili ka përgëzuar këtë shoqëri për prurjet dhe bartjen e folklorit në trevat shqiptare të Malësisë e më tej. Në takime të vecanta zoti Ruka ka përshëndetur ansamblin “Mirdita” si përfaqësuese e vetme nga Shqipëria në këtë tubim kulturor, për vlerat e paraqitura dhe cilësinë interpretative.

Më pas përshëndetjet kanë ardhur përmes këngës, ku i ftuari i nderit ka qenë grupi i Mirditës. Janë duartrokitur zërat melodioz të Anton Gjokës, Fran Precit, Prena Beleshit, Mrikë Trumshit, Nikollë Preçit dhe Eliona Kolës.

Këtë eveniment e kanë përshëndetur dhe grupe të tjera nga Kosova si dhe një program, i shkurtë nga vetë artistët e shoqërisë “Rapsha”, ku ra në sy një nga recitimet që i kushtohej ngjarjes me 16 të burgosurit të akuzuar si separatistë nga qeveria e Malit të Zi, dhe që u liruan si të pafajshëm vetëm pak ditë më parë nga burgu.

Çiftelia, lahuta, bilbili e kavalli, por dhe tinguj të ardhë nga Amerika përmes zërit të bashkëshortes së kryetarit të bashkisë së binjakëzuar me komunen e Tuzit, kanë qenë atsmofera fantastike në amfiteatrin natyror të Vitojës. Për të kaluar më pas në një kokteil të përbashkët nën muzikën popullore shqiptare ku vallja dhe hareja nuk pushuan deri në orët e mesit të natës. Për të ftuarit u shtrua një darkë tejet e këndshme në mjediset e këtij amfiteatri të bukur, ku nuk munguan përshëndetjet dhe kërcimet sëbashku me vëllezërtit e një gjaku.

Ditën tjetër grupi vizitoj muzeun etngografik të Malësisë, i ndërtuar nga Shtjefën Ivezaj, një shtëpi e tërë e përshtatur për një muze të tillë të rrallë, ku brenda katër dhomave shpalosej tërë historia dhe jeta ndër shekuj e malësorëve shqiptare në Mal të Zi, por dhe nga treva të tjera. Një pasion i pamatë i 71 vjecarit Ivezaj, ish-fotografi i njohur i kësaj zone, që me aq dashuri gjithë pasurinë dhe pasionin e tij ia ka kushtuar kësaj pune kaq fisnike.

Pak historik i kësaj shoqërie kulturore

Nga “SHPRESA” deri te “RAPSHA”

(1978-2001) 

Gjithë këtë historik e ka përmbledhur drejtuesi i rradhës i shoqatës Prel Juncaj, i cili ndër të tjera është shprehur “Me rastin e 30 vjetorit të punës dhe aktiviteteve në mënyrë të organizuar në ruajtjen dhe kultivimin e vlerave tona kulturore, në radhë të parë folklorit burimor, për kontributin ideor dhe material që është dhënë në këtë drejtim, i kam dhënë vehtes për detyrë që sa më objektivisht të jap në një formë të shkruar një pasqyrë mbi aktivitetet kulturore prej formimit të shoqërisë së parë kulturo-artistike në Drume-Hot me 1978 e gjerë në vitin 2008.

Gjatë kësaj periudhe Drumja ka pësuar ndryshime të mëdha si dhe vendet tjera në Malësi. Këto ndryshime janë të natyrave të ndryshme, si në jetën private të banorëve të Drumes ashtu edhe në jetën kulturore. Drumja-pjesë e Hotit, shtrihet pranë Liqenit të Shkodrës, pjesë e Malësisë së Madhe apo si shpesh e quajnë Malësia e Mbishkodrës, pjesë kjo e tokave shqipëtare ( Shqipëria e veriut ) e aneksuar nga Mali i Zi me Kongresin e Berlinit. Edhe pse të ndarë nga shteti amë, malësorët e Malësisë së Madhe ( fjala është për një pjesë të Malësisë së Madhe jashta kufijve administrativ të Shqipërisë ), me kujdes dhe respekt të veçantë ruajtën gjuhën dhe traditat e veta, ruajtën folklorin - këngët, vallet, ritet, zakonet si vlerë të paçmueshme dhe me çka edhe sot me lehtësi mund të identifikohen se i takojnë kombit-me histori dhe kulturë të lashtë-shqipëtar.

Aktivitetet gjatë periudhës 1978-2001 

Aktivitetet e para kulturore në mënyrë të organizuar për herë të parë në Hot fillojnë pikërisht në Drume në vitin 1978, kur një grup entuziastësh, nxënës të shkollës së mesme, fillojnë të organizohen për të ardhur deri te një ide e përbashkët, për të përcaktuar mënyrën e ruajtjes dhe kultivimit të folklorit burimor si pjesë e pandashme e këtyre trevave. Prej tyre vlen të përmenden ose lirisht mund të themi se merita më e madhe ju takon:

·                       Nikollë N. Junçaj

·                       Lukë U. Junçaj

·                       Prelë N. Junçaj

·                       Lulash Z. Junçaj

të cilët muarën iniciativën dhe të parët fillojnë të tubohen me qellim që më vonë kësaj pune apo këtij aktiviteti t’i bashkangjiten edhe të rinj të tjerë nga Drumja. Është shumë interesante të ceket se pjesa më e madhe e tyre ishin nxënës të shkollës së mesme. Punohej në kushte dhe rrethana tejet të vështira. Mirëpo, dashuria dhe etja që këta të rinj kishin për t’u aktivizuar me qellim të shmangies së të gjitha pëngesave dhe problemeve në rrugën e  ruajtjes  së traditave tona, i bënte ata çdo ditë e më  të fortë në qellimet e veta. Tubimet bëheshin kryesisht në shkollën katërklasëshe në Vatnikaj-Drume të Epërme. Pas disa përpjekjeve të këtyre të rinjëve vjen deri te krijimi i një atmosfere për formimin e një shoqërie kulturo-artistike, e cila do të tubonte të gjithë të rinjtë nga Drumja. Nuk u desh kohë e gjatë që ëndrrat e tyre të realizohen, kështu vjen deri te formimi i shoqërisë së parë kulturo-artistike në Drume e kjo njëheri paraqet shoqërinë e parë kulturo-artistike në mbarë Hot-pjesa e Hotit jashtë kufijve të Shqipërisë. Saktësisht, në vjeshtë të vitit 1978 formohet Shoqëria kulturo-artistike (ShKA) ”SHPRESA” nga Drumja. Në fillim nuk mbahej ndonjë administratë e veçantë, përveç asaj të evidencës së përgatitjeve apo emri i roleve të ndara e gjëra të ngjashme. Punët e shoqërisë i udhëheqte Marash Marku Junçaj nga Gjonikajt i cili kishte rol të shumëfishtë; ishte kryetar dhe regjisor, kurse koreografia më tepër ishte kolektive. Po ashtu, meriton të përmendet edhe Nua (Nosh) Pali Dedivanaj-atëherë ishte profesor i artit figurativ në shkollën e mesme në Tuz. Tani jeton në ShBA. Ai jo vetëm që përkrahte idenë dhe aktivitetin tonë, por na jepte udhëzime dhe na ndihmonte edhe në pergaditjen e programit. Programi i parë që përgaditej, përbëhej nga dy pjesë: dramë dhe folklor burimor. Programi u përcjell më shumë vëmendje nga një numër mjaft i madh i shikuesve–kryesisht banorë të Drumes, por në mesin e tyre pati edhe mjaft  shikues nga fshatra tjera të Malësisë.  Ju kujtoj se ishte ajo periudha komuniste e cila përmes njerëzve kontrollonte punët në mbarë vend, kontrollonte çdo aktivitet e kështu edhe punën brenda  në shoqëri ku shpeshherë bëhej kontrollimi dhe vlerësimi i programit, kështu ndodhte që tekstet me prejardhje nga Shqipëria apo tekstet e papërshtatshme për idealet e tyre hudheshin poshtë se gjoja janë të dëmshme për rini dhe sistemin e atëhershëm. Shfaqja e dytë u organizua në shkollën fillore në Arzë-te Radeqi, objekt jashtë përdorimit. Edhe kësaj here programi kishte të njëjtën përmbajtje dhe u përcjedh me shumë vëmendje nga banorët e Traboinit. Pas kësaj shfaqje vjen deri te bashkëbisedimet në mes disa njerëzve nga Drumja dhe nga Traboini për t’u formuar një shoqëri e përbashkët me qellim të prezentimit sa më mirë të  gjitha vlerave kulturore që e karakterizojnë dhe janë pjesë e  pandashme e Hotjanëve dhe shqipëtarëve kudo që janë. Nuk u desh shumë kohë kur një marrëveshje e tillë arrihet dhe formohet ShKA “HOTI” nga Hoti. Tani numri i anëtarëve pjesëmarrës pothuajse u dyfishua. Në mars të vitit 1979 kjo shoqëri merr pjesë në revistën e krijimtarisë kulturo-artistike të amatorëve me emrin “Fshati i gëzuar” i mbajtur në Gollubovc. Programi ishte i ngjashëm me atë të përgaditur nga ShKA “Shpresa”, por vlen të theksohet se në pjesën e folklorit kishte disa ndryshime, ishin shtuar disa pika muzikore dhe disa lojra që janë karakteristike për vendin tonë. Në këtë revistë shoqëria u prezentua me mjaft sukses dhe puna e saj pati jehonë të madhe. Prej vitit 1979 deri në vitin 1987 aktivitetet kulturo-artistike vazhdojnë në kuadër të  ShKA “Hoti” nga Hoti. Shoqëria punonte kryesisht me dy seksione; atë të dramës dhe atë të folklorit. Vite me radhë kjo shoqëri vazhdon të punojë me mjaft sukses në ruajtjen dhe kultivimin e vlerave kulturore, shpërblimet dhe lavdatat ishin të shumëta si për role në dramë ashtu edhe shpërblime kolektive dhe individuale për interpretime në pjesën folklorike dhe për kostume. Për shkaqe të natyrave të ndryshme në vitin  1987 vjen deri te ndarja e kësaj shoqërie në atë “Hoti” nga Hoti dhe në atë “Drumja” nga Drumja. ShKA “Drumja” nga Drumja me këtë emër punoi plot katër vite (1987-1991), kur për shkak të gjendjes së njohur politike ( kur filloi shpartallimi i RSFJ-së  duke përfshirë këtu luftën në Slloveni, në Kroaci, në Bosnje dhe Hercegovinë e më në fund edhe lufta në  Kosovë), kjo shoqëri ndërpren punën e vet si edhe të gjitha shoqëritë tjera nga Malësia. Duke permendur disa arritje, zoti Prele Juncaj përmendi vlerësimet në nivel republikan. Në vitin 1991 vlerësohet me vendin e tretë në nivelin republikan me dramën “Kush e vrau Kastijin” të autorit Zhak Rober.

Aktivitetet gjatë vitit 2001 

Në vitin 2001, konkretisht në kuvendin e mbajtur me datën 04.02.2001, kjo shoqëri riaktivizohet në veprimtarinë e vet kulturo-artistike, por tani më emrin e ri ShKA “RAPSHA” nga Drumja e regjistruar si organizatë joqeveritare (OJQ). Data e riaktivizimit të kësaj shoqërie ka rëndësi dhe njëheri paraqet një kthesë të madhë në strategjinë e punës së kësaj shoqërie. Tani shoqëria ka organet e veta të zgjedhura në kuvend, ka vulën, amblemin dhe rregulloren e vet në të cilën bazohet puna e shoqërisë. Shoqëria punon kryesisht me dy seksione; atë të folklorit dhe të dramës. Poashtu, riaktivizimi i saj ka rëndësi, sepse puna dhe sukseset e saj zgjojnë interesimin dhe vjen deri te riaktivizimi edhe i shoqërive tjera nga Malësia. Prej vitit 2001-2008 kjo shoqëri arriti suksese të mëdha si në nivelin komunal, republikan  ashtu edhe më gjerë. Përgjatë tërë këtyre viteve ai ka rrjeshtuar një sërë veprimtarishë dhe pjesëmarrjesh si brenda dhe jashtë vendit e ndër to dhe cmimin e parë të marrë në festivalin tipolologjik të valles në Lushnjë 2008.

Përgatiti: Gjergj Marku