Dita Kulturore Mirditës në Therandë (ish-Suharekë), sukses bashkëpunimi mes Bashkisë Rrëshen dhe komunës së Therandës.

Kronika e TV-Prizrentit mbi kete aktivitet.

Shkëmbimet kulturore dhe artistike mes Bashkisë Rrëshen dhe njësive homologe tej kufinjve fizikë të përkohshëm në zonën e Kosovës, gjithnjë e më shumë  po shënojnë rritje cilësore. Në ketë kuadër, Departamenti i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve të Bashkisë Rrëshen, organizoi në Suharekë “Ditën e Kulturës në këtë qytet”. Një evenimet i tillë mjaft i vlerësuar u realizuar falë mbeshtetjes pa rezerva të  Komunës së Suharekës dhe drejtuesve të Qendrës së Rinisë “Shtëpia e Felbahut”  ne kete qytet. Në ditën kulturore të Mirditës në këtë qytet, ishte paraparë që të hapej një ekspozitë me punime në pikturë të piktorit Pjetër Marku, dhe të prezantoheshin disa prej botimeve të autorëve mirditas. Në përmbushje të këtij aktiviteti, një grup  intelektualësh nga Rrësheni të kryesuar nga Drejtori i Departamentit të Kulturës në Bashki z. Dod Pepkolaj mbërritën në Suharekë, sipas parashikimit, më 28 maj 2011.

Në Therandë (Ish-Suharekë).

Suhareka është një qytet me rreth 82 mijë banorë, në përbërje të cilit ka edhe disa fshatra. Ky qytet është në përbërje të regjionit të Prizrenit, dhe nuk është më shumë se 20 km distancë nga Prizreni në vijim të rrugës për në Kryeqytetin e Republikës së Kosovës, Prishtinë. Gjthnjë e më shumë emërtimi Suharekë, po zëvendësohet me emërtimin Therandë. Këshilli Komunal me shumicë votash ka vendosur që zona të quhet Therandë, një toponim Ilirik, dhe jo më Suharekë, që anon më shumë nga sllavishtja. Aty mësojmë se ky vendim i Këshillit Komunal akoma nuk është sigluar nga qeverisja qendrore, por që vetë therandasit e besojnë se kjo është çështje kohe. Banorët e Therandës tregojnë se në kohët e lavdishme ilirike diku në afërsi ku shtrihet qyteti i sotëm, ka qënë një vendbanim me këtë emër, dhe gërmiment e tashme arkeologjike e kanë provuar këtë.

Sapo prek në ketë qytet, konstaton pikësëpari mbështjen e qytetarve për kryetarin e tyre të komunës z. Blerim Kuçi. Në rrugë e kryeqëzime kudo shikon foto të kryetarit dhe sloganin mbështetës për atë dhe vetë UCK-në, “Kryetari mbron luftën-ne mbrojmë kryetarin”. Qytetarë të shumtë thonë plot krenari se kryetari “zgjodhi” burgun për të refuzur dëshmi të cilat mund të dënonin ndonjë eksponent të lartë të politikës së Kosovës. Në sytë e shumë prej tyre dallon zemërim, pse jo edhe trishtim për faktin se disa prokurorë të huaj tregohen aq të zellshëm për të dënuar viktimat e luftës së vitit 1999, dhe indiferentë në dënimin e kriminelëve pushtues serbë. Vetë Theranda është një ndër krahinat që ka provuar genocidin më të pa shëmbullt në fund shekullin e 20-të.

Refki Bytyqi i cili është nënkryetar i Komunës së Therandës prej disa ditësh është komanduar në detyrën e Kryetarit. Ai thotë se presim me padurim datën 4 maj që Kryetari Blerim Kuçi të dalë sa më parë nga burgu i Prizrenit, për të vijuar punët e shumta në komunitet. Vetë Komuna nën drejtimin e n/kryetarit Bytyqi ka organizuar disa aktivitete në mbështetje të kryetarit të burgosur, si tubime të shumta me pjesmarjen e mijëra qytetarëve të zonës, dhurim gjaku për të sëmurët, vrapim masiv nëpër qytet, apo aksione masive për mbajtjen pastër të qytetit.

Pritja e parë te Qendra e rinisë ”Shtëpia e Felbahut”.

 Lufta e vitit 1999 pati shkatërruar shumë prej institucioenve kulturore të Therandës. Ramadan Haxhiaj, mësues i njohur i letërsisë dhe drejtor i shkollës 9 vjecare në fshatin Gjinoc, një ndër aktivistët e shquar të shoqatës Elena Gjika me qendër në Shtëpinë e Felbahut, thotë se kjo ndërtesë u bë e re nga e para, falë bashkëpunimit ndërmjet Komunës së Therandës dhe asaj të Felbahut të Gjermanisë. Duke e parë se Theranda kishte një popullatë të re, nxënës të shumtë të shkollave fillore e të mesme, por pa ndonjë qendër ku mund të tubohej rinia, komuna e Felbahut pati vendosur që në Therandë të ndërtojë një qendër kulturore, e cila edhe u pagëzua Qendra e rinisë ”Shtëpia e Felbahut”. Komuna gjermane e Felbahut, në vitin 2000 pati filluar me realizimin e shumë projekteve në fushën e arsimit dhe të kulturës.

Pikërisht në këto ambiente artistët mirditas u pritën nga homologët vendas, për të fillur me punën përgatitore për aktivitetet në kuadër të “Ditës kulturore të Mirditës në Suharekë”, aktivitete të cilat ishin paranjoftuar se do të fillonin në ora 16.00 të datës 28 prill 2011.

 Vizita në Shkollën “Destan Bajraktari” dhe “Jeta e Re” në Therandë.

 Pjesë e vizitave njohëse me qytetin e Therandës, në pritje të aktiviteteve kulturore të pasdites, ishin edhe vizitat në disa prej institucioneve arsimore të Therandës. Fillmisht grupi perfaqëeues i kulturës mirditas i kryesuar nga Drejtori i Kulturës në Bashkinë Rrëshen z. Dod Pepkolaj u ndal në shkollën “Destan Bajraktari”, ku u pritën nga drejtori z. Remzi Berisha dhe sekretarja e kësaj shkolle. Godina ishte e ndërtuar e re dy vjet më parë me në cilësi shumë të lartë e që ofronte një komoditet për mësimdhënie. Ambientet e brendshme por edhe të jashtme, ishin të bollshme dhe të sistemuara bukur. Shkolla mbante emrin e njërit prej intelektualëve të njohur të Therandës,  Destan Bajraktari i cili prej disa vitesh nuk jetonte. Ai njihej si një ndër pjestarët aktiv të luftës për çlirimin e Kosovës, por edhe autor i shumë librave, ku shquhej një botim shumëfaqesh të titulluar: “Fjalë të urta dhe Thënie Popullore Shqipe”.

Në takimin me drejtorin e kësaj shkolle z. Remzi Berisha mësuam se në këtë shkollë mësonin 700 nxënës. Vetë personeli mësimdhënës përpiqej për një organizim sa më të mirë të mësimit, pasi edhe kushtet në godinë ishin të përshtashme. Z. Berisha u shpreh shumë  i kënaqur për mundësinë e shkëmbimeve të ndërsjellta me bashkinë e Mirditës, dhe i falenderoi përzemërsisht vizitorët që kaluan pak minuta në shkollën e drejtuar prej tij.

 Ndërsa në shkollën “Jeta e Re” mësonin 1700 nxënës, shumica vajza. Kjo shkollë ishte ndërtuar që në vitin 1972 dhe kishte një përvojë të gjatë në mësimdhënie. Me të mësuar se një grup intelektualësh nga Mirdita ishin drejtuar për në këtë shkollë, dhjetra mësues me në krye drejtorin Fadil Elshani dalin tek pora hyrëse për të na uruar mirseardhjen. Sapo shkel në korridorin e brënshëm të katit të parë, të gjithë vizitorët i kap një moment trishtimi. Në një stendë përballë janë vendosur disa fotografi nxënësish në moshë shumë të re, që dora gjakatare e pushtuesit serb i ka ndarë nga shkolla dhe jeta. Dafinë, Majlindë e Vlorjan Berisha janë disa prej tyre. Ata janë ndarë nga jeta jo më shumë se 10-15 vjeç të etikuar prej krimineleve serbë si terroristë, edhe pse fëmijë. Disa prej tyre janë edhe arsimtarë të kësaj shkolle, të gjithë të vrarë në harkun kohor të dy ditëve, konkretisht më 25 dhe 26 mars vitit 1999. Të pranishmit na thanë se në vitin 99 serbët kishin hedhur lëndë të forta helmuese ndaj qindra fëmijëve në ambientet e brendshme të shkollës. Nxënës të tjerë, poshte fotove të tyre kanë derdhur në vargje malli dhe kujtimi  për këta që do të mbesin përjetë në memorien e kësaj shkolle.

 Drejtori z. Fadil Elshani, na tregon për punën që bëhet në këtë shkollë, e cila përgatit nxënës të shkollës së mesme. Ndërsa z. Dod Pepkolaj ka bërë një panoramë të zgjeruar të situatës arsimore në Mirditë, dhe në Bashkinë Rrëshen.

Ajo çfar bie më shumë në sy nga vizitat në këto shkolla është dëshira e madhe e therandasve për arsim, dije e kulturë, aq sa në ketu mësimi zhvillohet me dy turne, dhe nxënësit vërshonin si lumenj në rrugët e qytetit teksa dilnin nga përfundimi i mësimit.

 Edhe në Therandë shumë dëshmorë…!

 Pushtimi serb dhe rezistenca e fuqishme e një populli për lirinë e tij ka pasur kosto të lartë. Në një kodër pranë qytetit pushojnë ata që janë vrarë nga dora e policisë dhe ushtrisë serbe, të gjitha gjatë vitit 1999. Ramadan Haxhiaj është njëri prej atyyre që ka qënë shumë aktiv gjatë luftës për çlirimin e Kosovës. Ai thotë se ka qënë në një detyrë të rëndësishme në Batalionin e Budagovës që vepronte në malet që qarkojnë Therandën. Z. Haxhiaj që sot është mësues i letërsisë dhe drejtor i shkollës 9 vjeçare në Gjinoc, thotë se është marrë kryesisht me rekrutimin e luftëtarëve të këtij batalioni që përbëhej nga 450 veta. Ai kujton se në shumë raste i është dashur të refuzojë luftëtarë pasi ishin nën moshën e lejuar, por që kishin një dëshirë të fortë për të luftuar. Z. Haxhiaj tregon episode të luftës të këtij batalioni, por edhe për të vrarët. Njërin prej tyre e kishte pasur nxënës, ndërsa me një tjetër kishte fletur pranë pak orë para se të vritej. Të gjithë ishin në këto varreza dhe  nderohen nga të gjithë banorët e Therandës. Ndërkohë mësuesi ish luftëtar Haxhiaj, thotë se po përgatiste për botim ditarin e mbajtur në ato muaj të lavdishëm që kurorëzuan shtetin më të ri të Europës.

Kampionia e Shqipërisë në volejboll “Minatori”, frymëzim për vajzat sportiste të Therandës.

 Në amientet sportive të Therandës ka plot gjallëri. Vajza dhe djem të moshës së shkollës së mesme por edhe 9 vjecare me uniforma mbushin këto ambiente sportive. Ndërkohë që Xhovalin Kaçorri, mbështetës dhe dizenjator i fushatës mbështetëse të ekipit “Minatori”, shpalos flamurin e Kampiones së Shqipërisë, disa prej vajza lënë lojën dhe afrtohenë me të shpejte për të mësuar më shumë rreth këtij ekipi. Ne i pyesim se kush është kampioneja e Shqipërisë në volejboll per femra, por ato hutohen disi. Kur ne i pyesim se ku bie Mirdita, ato në kor përcaktojnë me saktësi pozicionin gjeografik të saj, por edhe disa të dhëna shtesë që kanë të bëjnë me historinë e kësaj treve. Vajzat sportiste të Therandës kërkojnë të dinë më shumë për ekipin e “Minatorit”, për lojën dhe historinë e këtij ekipi. Në fund një fotografi e përbashkët e vajzave me flamurin simbol të kampiones së Shqipërisë “Minatori”.

 Ekspozita në pikturë e Pjetër Markut, qindra vizitorë në pak minuta..!

 Në ora 16 salla qendrore e Qendrës së Rinisë ”Shtëpia e Felbahut”, ka qenë e tejmbushur me qytetarë të Therandës, artistë, piktorë, shkrimtarë këngëtarë, politikanë etj. Aktiviteti është hapur nga Kordinatori i Drejtorisë së Kulturës në Therandë z. Refki Gollopeni. Ai theksoi se sot është një ditë e shënuar që permes aktivitetit “Dita kulturore e Mirditës në Suharekë” të rrisim bashkëpumimet e shumanshme mes Therandës dhe Mirditës. Ne jemi shumë krenar që përmes këtij aktiviteti artistik arrihen lidhje më të forta mes komuniteteve lokale. Fillimisht u procedua me orën letrare, me promovimin e librit të Gjon Markut, e më tej me ekspozitën në pikturë të z. Pjetër Marku.

Pas kësaj një grup vajzash të shkollës kanë përcjellë shumë emocion teksa njëra pas tjetrës kanë lexuar shprehje që njerëz të shquar, të huaj apo shqiptarë i kanë atribuar Mirditës dhe mirditorëve.

z. Dod Pepkolaj në përshëndetjen e tij, ka përcjellë falenderimet dhe mbështetjen e z. Gjon Dedaj, kryetar i Bashkisë Rrëshen për homologët dhe qytetarët e Therandës.

Me shumë emocion dhe duartrokitje është pritur përshëndetja e mësuesit poet z. Preng Cub Lleshi. Ai theksoi se që në rininë e  hershme kam ëndërruar të luftoj e të vdes për lirinë e Kosovës, dhe fati e solli që sot  të jemi të lirë për tu takuar me njëri tjetrin. Është duatrokitur gjatë recitimi i poezisë kushtur djaloshit martir 13 vjecar, Milot Kryeziu i cili u vra nga dora kriminale serbe në vitin 1999.

Ka përshendetur edhe N/Kryetari i komunës së Therandës z. Refki Bytyqi i cili ka shprehur falenderimet e tij për organizimin e ditës së kulturës mirditore në Therandë. Më tej e kanë marrë fjalën shumë pjesmarrës si piktorë e artistë nga Theranda.

Z. Pjetër Marku ka dhuruar disa piktura për artistë të njohur në Therandë, si edhe një pikturë për bashkëshorten Kryetarit të burgosur znj Drita Kuci.

Pjesmarrësit kanë parë të gjitha pikturat dhe janë shprehur me shumë superlativa për sejcilën prej tyre. Ekspozita do të qëndroje e hapur për disa ditë, ndërkohë që i gjithë aktiviteti është ndjekur nga televizioni i Prizrenit, një televizion i cili ka një shtrirje të gjerë në të gjithë Kosovën.

Në kronikën e zgjeruar që ky televizion ka transmetuar me këtë rast u theksua se “Suharekasit me këtë rast kishin mundësi të shohin një koleksion të fuqishëm me vlera të mëdha krijuese të artit nga veprimtaria kulturore e mirditasve. Shiko Kronikën eTV-Prizrenit: Kliko TV-Prizreni

Njëri prej bashkëpunëtorëve të jshtëm të këtij televizioni, z. Enver Sulaj tha se aktivitete si ky në Therandë (ish Suharekë) me ç'rast krijuesit mirditor shfaqën para artdashësve të kësaj komune vlerat e tyre artistike duhet të vazhdojnë edhe në komuna tjera dhe me formate të ndryshme, sepse vetëm kështu mund të rindërtojmë urat e komunikimit ndërvëllazëror të rrënuara nga regjimet totalitare. Atë ditë në Suharekë nuk munguan edhe lot mallëngjimi nga të pranishmit të cilët nga afër prekën ndjenjën e sinqeritetit, respektit e dashurisë vëllazërore.

Aleksandër Ndoja

Suharekë 28 prill 2011