Dita kulturore e Aksit

"Qëndra kulturore e Bashkisë Rrëshen hap siparin e aktiviteteve për muajin shkurt".

  Ditën e parë të shkurtit të këtij viti kanë filluar zyrtarisht veprimtaritë e vitit kultural 2008, nën organizimin e departamentit të kulturës dhe qendrës kulturore Rrëshen.

 I pagëzuar si “Viti kultural i aksit”, gjithë veprimtaria e këtij viti lidhet me një integrim të natyrshëm që sjell përshkimi i Mirditës nga aksi i rëndësishëm kombëtar të rrugës Durrës-Prishtinë. Ndaj është zgjedhur nga faktorët e kulturës në Mirditë një lloj sinkronizimi i tërë impaktit që sjell ajo, qoftë nga pikpamja ekonomike dhe kulturale për zonën e Mirditës. Dhe jo vetëm kaq, por faktori kulturor e ka menduar si një ndërmarrje të përbashkët bashkëpunimi në mes aktorëve të kulturës të tërë njësive vendore që shtrihen përgjatë këtij aksi, që nga Durrësi e deri në Kukës e Prishtinë. Veprimtaria e sotme ka qenë e një lloj bashkëpunimi me pallatin e kulturës Lezhë.

 Veprimtaria e parë, që hapi siparin për publikun rrëshenas, ishte ekspozita e piktorit Pashk Përvathi nga Lezha. Rreth 30 punime në peisazh kryesisht u paraqitën në hollin e pallatit të kulturës, ndër to dhe disa punime të këtyre ditëve kur piktori i njohur e vuri kavaletin përgjatë luginës së Fanit, të cilën e cilësoj si një mrekulli që të ndjell për piktura të frymëzuara. Fjalën e hapjes e ka mbajtur shefi i departamentit të kulturës në bashki Alfred Shtinja, i cili ka përmbledhur qëllimin e këtyre veprimtarive që i atashohen këtij aksi në konceptim dhe në praktikën e bashkëpunimit si frymë e re e futur në punën kulturore, ndërsa më pas për pikturën e Përvathit ka folur kritiku letrar Bardhok Pulaj. Pos autoriteteve vendore, deputetit Gjovalin Prenga, kryebashkiakut Gjon Dedaj, nënprefektit Gjon Pjetri e të tjerë, kanë qenë pjesëmarrës studiues, krijues e piktorë. Këta të fundit kanë hedhur idenë e pikturës shëtitëse nëpër autostradë apo peisazhe natyrore të mrekullueshme që ofron Mirdita, ndërsa një ekspozitë e shpejtë me piktorë mirditorë dhe lezhianë do të jetë në Lezhë.

 Më pas veprimtaritë janë “shpërngulur” tek biblioteka e qytetit, ku është bërë ekspozimi i librit të Qarkut, nga autorë përkitazi të Kurbinit, Mirditës e Lezhës, një fond mjaft i pasur që gjendet sot në këtë rajon. Fjalën e hapjes e ka mbajtur përgjegjëse e bibliotekës Bardhe Marku ndërsa një koment më të gjatë për punën me libririn, krijimtarinë e autorëve të shumtë të këtij qarku e ka mbajtur Ndue Dedaj. Ndër të tjera Dedaj, ka përmendur faktin që këtë vit kemi një përvjetor shumë të rëndësishëm të Abat Prend Docit, dhe më pas 120 vjetorin e abacisë së Oroshit, gjë për të cilën duhet një angazhim serioz, dhe pse jo, Ministria e Kulturës duhet ta shpallë si moment kombëtar atë që lidhet me alfabetin e krijuar ga Shoqëria “Bashkimi” e frymëzuar dhe nga imzot Doçi.

 Një vizitë tjetër u bë dhe në mjediset e magazinës ku ruhen veshjet dhe veglat e përdorura nga ansambli “Mirdita” ndër vite, e cila ndonëse në gjendje të papërshtatëshme, ka mundur të ruajë vlera nga vjedhja dhe shkatërrimi i këtyre viteve, gjë që sipas drejtuesve të kulturës shumë shpejt do të kthehet në pavion etnografik të Ansamblit. Ka folur për këtë gjë dhe deputeti Prenga si dhe kryebashkiaku Dedaj, duke marrë angazhime konkrete për përftimin sa më shpejt të këtij mjedisi me shumë vlera.

Veprimtaria e rradhës është bërë në zyrën e pallatit të kulturës, e moderuar nga përgjegjësi i qendrës kulturore Gjergj Marku. Aty është folur për qëllimin e veprimtarisë që i kushtohet vitit kultural të Aksit, ku janë nxjerrë në pah disa prej obektivave kryesore që do të ketë bashkia Rrëshen, por dhe njësitë vendore dhe tërë faktori kulturor. Kanë diskutuar kryebashkiaku Gjon Dedaj, i cili i ka mëshuar faktit se ne po ecim në kahun e duhur për të vërtetuar atë që e kemi kthyer në një aksiomë pune, “Në Mirditë ka jetuar përgjithnjë e bukura”, dhe kjo jo se përmbledh një konotacion fiktiv të kësaj fjale, por që mishërohet tek realiteti i gjërave; po ashtu foli drejtori i pallatit të kulturës Lezhë Ismet Zusi, që e ka përshëndëteur këtë veprimtari duke siguruar për një bashkëpunim të mëtejshëm; deputeti Gjovalin Prenga, që i ka mëshuar faktit se është kapur mirë dhe në kohë ideja e një bashkërendimi dhe paraprirje të punëve që kryhen në terren për lidhjen e Shqipërisë me Kosovën, duke e pasqyruar atë dhe kulturalisht.

Më tej është debatuar lirisht për piketat që duhet të vihen në mirëfunksionimin e kulturës dhe institucioneve kulturore, ndërsa më pas është kaluar në një kokteil të shtruar nga bashkia po në hollin e pallatit të kulturës.

 Ora 17.00 ka rezervuar për artdashëshit dhe publikun e shumtë një show të bukur artistik me një recital të këngëtarëve Fran Preçi dhe Afërdita Lala, duke sjellë një kolorit të ri të veprimtarive të këtij lloji në sken e pallatit të kulturës. Gjithçka ka qenë ndryshe në këtë aktivitet, që nga skenografia e ndërtuar me mjeshtëri nga piktori Gjok Pepa, rikuizita me kostume popullore të grupit të fëmijëve të QFK-së, si dhe mënyra e komunikimit me publikun.

Fran Preçi vjen në recitalin e tij të parë të këtij lloji pas një veprimtarie artistike afro 40 vjeçare, ndërsa Afërdita Lala në një moshë relativisht më të re, por me një të ardhme në këngën e përpunuar sidomos. Këngëtari Preci ka debutuar që fëmijë me grupe artistike, këtë ai ia dedikoj mësuesit tij të parë të muzikës Ndue Dona si dhe kolegëve në grupin e burrave të Mirditës si Fran Vorfi e të tjerë.

Skena ka qenë kryesisht për këto këngëtarë, por dhe e grupit përshëndetës, që nga orkestra e familjes Qemalja nga Lezha ku është bërë orkestrimi i këtyre albumeve. Janë pritur me ngrohtësi përshëndetësit Sherif Dervishi nga Dibra, Paulin Përvathi nga Lezha, Kastriot Kola, Arinda Gjoni, B. Qemalja, Prena Beleshi, Gjin Dona. Në foni, ndriçim dhe DJ Lin Kiku, me koreografi të Fran Gjergjit.

A.Ndoja

Pashk Përvathi, piktori që identifikohet me Lezhën

-Piktura e tij nuk ka nevojë për emër poshtë në telajo, njihet gjërësisht-

  Një botë peisazhesh, që tregojnë dorën e një piktori që nuk tronditet nga natyra, të shoqërojnë që në hyrje të bujtinës katërkatëshe të piktorit të njohur Pashk Përvathi, vendosur thuajse në qendër të qytetit të Lezhës, deri në ngjitje të verandës ku është konfiguruar një mjedis “peisazhesh real i jeshiltë” me pemë dekorative nga më të shumëllojshmet. Prej aty mund të kundrosh Lezhën e re apo atë të vjetër, që tashmë nuk ekziston.

 Janë 212 vepra të realizuara me mjeshtëri nga Pashk Përvathi, piktori me një individualitet të spikatur, sistemuar gjithçka nëpër dhoma e kthina që nga kati i parë në të katërtin me syrin e një arreduesi perfekt. I ka bërë të gjitha vetë në një galeri të vërtetë arti që do ta kishte zili dhe Galeria Kombëtare, e vetmja e këtij lloji në zonën e Veriut të vendit. Këtu i është dashur të bëjë piktorin, arreduesin, kuratorin dhe koleksionistin. Sepse aty në ato metra katrorë mund të gjesh gjithçka do të kërkoje për t’u frymëzuar nga vendi yt, peisazhe, portrete, cikle të realizuara me aq mjeshtëri.

 Kalon orë të tëra pa t’u lodhur syri. Një galeri që flet dhe si kronikane e jetës artistike dhe më shumë se kaq, e artistit, por pse jo dhe e realitetit të Lezhës dhe më tej. Këmba e piktorit ka shkelur thuajse në gjithë vendin, sidomos kur ishte “student i vonuar” në jo më pak se dhjetë vite; mban mend praktikat mësimore ku realizon peisazhe mahnitëse që nga Berati, Tirana, Korça, Vlora, bregut të Detit e deri në Vermosh a Tropojë. Mund të “udhëtosh” këtu në një Shqipëri të sjellë me shumë origjinalitet dhe me shumë dritë në telajo, aty në ato pak metra katrorë. Tek depërton në brendinë e tyre duket se shpirti i piktorit është derdhur në  peisazhet e vendit të tij që i shkojnë thënies së Picassos “subjekte të ndryshme, të diktojnë mënyra shprehjeje të ndryshme”. Është kjo arsyeja që Përvathi përsërit gjithnjë gjatë bisedës se “peisazhi im është ai që konceptoj në të menduar dhe jo ai që fotografohet, që ekziston në realitet”. Por kur qëmton në detaje këto punime të duket se ka diçka të thellë, lidhur në një simbiozë të pandarë në mes realitetit dhe perceptimit të piktorit. Kjo duhet të jetë dhe arsyeja që peisazhet e tij janë aq të kërkuara dhe nuk mbeten stoqe si të jo pak piktorëve që “qaramanen” për mungesë tregu, madje edhe kur poshtë telajos qëndron një çmim i kripur.

Para dhe pas Akademisë së Arteve

 Punimet e artistit “datojnë” dy periudha; atë të para Akademisë së Arteve dhe atë pas saj. Ky piktor është një rast i veçantë në mënyrën e të arsimuarit profesional. Pas mbarimit të shkollës së mesme iu deshën plot 10 vite për të shkuar në Akademi, sepse e kishin adresuar për t’u bërë oficer dhe në këmbim të refuzimit iu desh të shkonte ushtar. Por dhe brenda repartit duart e tij nuk pushonin dhe disa krijime si “Vjeshtë e Kuqe” janë të papërsëritshme.

 Është viti 1979, vetëm 21 vjeç, kur shfaqet për publikun kryeqytetas me peisazhin “Vjeshtë në Manati” në një ekspozitë në Galerinë Kombëtar të Arteve. Peisazh që shërbeu dhe si pasaportë për të vijuar më tej si peisazhist i spikatur në mjedisin shqiptar të piktorëve. Momenti i ceremonisë e ka gjetur ushtar, ndërsa thotë se ndjeva kënaqësi të madhe që më së fundi shkova aty ku aspiroja në mes krijuesve më të mirë të vendit.

 Me ekspozitë personale shfaqet në vitin 1984. Është ekspozita që ndolli kërshërinë e shumë artistëve jo vetëm në Lezhë. Ka qenë momenti kur piktorë e pedagogë si Petro Kokushta, Kujtim Buza apo shkrimtari Anastos Kondo, insistojnë shkollimin e mëtejshëm të tij. Më pas vjen dhe ekspozita tjetër në vitin 1986. E fillon shkollën e lartë 10 vite më i rritur se të tjerët, kur ishte i martuar dhe më fëmijë, shkollë të cilën e mbaron në vitin 1990. Është një student i veçantë, kujtojnë pedagogët e tij, nëse vinte dikund kavaletën, nuk do të çohej prej aty pa e kryer punën, gjë që nuk ngjiste shpesh me studentët e tjerë të rinj. Dhe kësisoj pjesëmarrja në ekspozita bëhet e përhershme dhe me shumë sukses.

Piktor i lirë

Nëse duhen shënuar me gishtat e dorës si “piktorë të lirë” që nuk u “vishen” thjeshtë për ndonjë rrogë institucioneve të shtetit, ndër ta është dhe Pashk Përvathi. Që nga 1990 shënohen vetem 3-4 vite punë në shtet, ndërsa më pas i përkushtohet pikturës dhe mbijetesës në treg me këtë produkt elitar.

Dhe, për kaq vite jeton me pikturën, me atë që është “sagllam” pikturë dhe jo të rëndomtën; me pikturën që shitet, pra jo atë komerciale, atë pikturë të cilën Agim Zajmi e ka quajtur “pikturë të bukur estetikisht, por dhe që shitet”. Kjo punë e frytshme në treg ka sjellë ndërtesën katërkatëshe, studio dhe galerinë dhe një banesë tjetër në Tiranë, si dhe shkollimin e dy fëmijëve, njëri që punon si operator në ALSAT dhe tjetri që vijon për arkitekturë.

Piktori origjinal

 Punimi allaprimo, bie në sy në disa krijime të tij dhe kjo është bërë për disa vite direkt në natyrë, pastaj kalon në peisazhin e natyrës ku krijohet realiteti brenda vetes. Deri në vitin 1996-97 piktura vjen e ndikuar nga metoda impresioniste, por pas viteve ’98 bëhet refleks i motiveve të marra në natyrë për t’i interpretuar. Gjatë rrugës së krijimeve piktura vjen e bëhet më dekorative, më e thjeshtë, herë-herë edhe me një lloj simbolike, por gjithsesi që vjen si përvijim i veprave më të mira të krijuara më parë.

 Mbeten ndër krijimet më origjinale trajtimi në disa cikle si ai i varkave, i kuajve dhe i gurëve. Në gjetjen e simbolikave të tilla të kujton mbase dikund Klint-in, apo Van Gogun me “Qëruesin e patates”, por tërësisht i pandikuar.

 Në këtë sens Piktori i Merituar Kujtim Buza e ka përcaktuar si peisazhist me potenciale artistike individuale. Të kujton atë fazë të të madhit Sezan, i cili kërkonte i pakënaqur nga vrojtimi impresionist i natyrës të konstruktonte dhe të kalonte nga qëndrimi besnik i ndjenjave shqisore vetjake në diçka më solide dhe të qëndrueshme. Dhe Përvathi që në vitin 1990 me peisazhin direkt nga natyra “Bregu i Himarës” kërkonte të zbulonte diçka më tepër, duke iu larguar pikënisjeve realiste apo impresioniste për të sjellë në telajo konstruksione ekspresive; struktura e pikturës së tij bëhet më e koncentruar, hyn në pikturë metafora, piktura bëhet më filozofike, më prekëse por gjithmonë e bukur. Nga një temë kërkon të nxjerrë sa më shumë mundësi të shprehjes dhe kjo manifestohet tek loja që bën me gurë, varka, kuaj, parcela toke etj. E tani ka ardhur pjekuria e piktorit, ai mendon duke sjellë të tjera plane që prekin dhe rikonstruktojnë në rrafshin filozofik botën e trazuar, por për Pashk Përvathin gjithmonë bukur.  

Ekspozitat jashtë

 Piktori Përvathi, ka shëtitur shumë vende të Europës me ekspozita cilësore, si në Spanjë, Zvicër, Itali e gjetkë. Kjo i ka shërbyer të njihet dhe me menaxher arti të mirëfilltë. Një nga këta është Roberto Di Paolo, i cili i propozon bashkëpunim dhe kjo solli ekspozimin e 10 punëve në një ekspozitë ndërkombëtare më 18-21 maj 2006 në Toormino të Siçilisë. Në ekspozetë e shtypit italian përmendet krahas piktorëve të njohur si skulptori Fiume, piktorët Guccione, Guevara, belgu Joes, serbi Vasiliç edhe dy piktorët shqiptarët me punimet emocionuese të tyre, Ibrahim Kodra dhe Pashk Përvathi. Pas kësaj vjen dhe ekspozita tjetër në Romë dhe tjetra në Ankona. Menaxheri Di Paolo i është shprehur se “Italia do të bëhet atdheu yt i artit!”. Në Spanjë do të niset me 30 punime dhe kthehet me vetëm tre pasi artdashësi i atjeshëm i përpin të gjitha, ndërkaq muzeu në Ceuta koleksionon peizazhin e tij “Vjeshtë në lagunë”.

Ekspozita më e arrirë

 Padyshim mbetet ajo personale në prill të vitit 2005, thotë piktori. E arritur artistikisht dhe e menaxhuar më mirë, është momenti kur botohet dhe një katalog me 150 fletë me ngjyra, që përfshin krijimtarinë më të spikatur që nga viti 1983 deri më 2005. Më e arrira për faktin se janë realizuar përpjekjet disavjeçare të tij për të përsosur gjuhën shprehëse me mjete të reja, të eksperimentuara vitet e fundit. Është momenti kur cikli me gurë (15 të tilla 100x100) vjen i plotë. Ka disa punime që vijnë dhe nga vende ku ka ekspozuar si në Zvicër, Neë York , Madrid , Stokholm etj.

Poeti i lidhur shpirtërisht me Lezhën

 Kur e pyet nëse e ndjen veten ngusht “në rrethin e ngushtë të provincës”, ai thotë kurrsesi jo. Madje Lezha është frymëzimi i tij. Dhe realisht si pa e ndjerë ndokush, ai i ka bërë një shërbim shumë të çmuar këtij qyteti në kronologjimin historik tej se artistik. Kur në vitin 1979 tërmeti e fundosi Lezhën e vjetër me ndërtesa karakteristike, as dhe një foto nuk figuroj ndokund. Por peneli i Përvathit, e ka të skicuar gjithçka për mrekulli dhe me shumë shpirt. Tashmë ajo pjesë e historisë gjendet tek galeria e tij si punime “me pullë të kuqe”, dmth që nuk shiten.

“Me Tiranën komunikoj shumë mirë”, thotë Përvathi duke dhënë të kuptosh se nuk e ka ndërmend të dyndet prej këndej. Kam gjithë informacionin e duhur për pikturën, zhvillimet e artit dhe marr pjesë në ekspozita brenda dhe jashtë vendit, ndërkaq që vijon të shënohet në tregun e pikturës si ndër më të mirët në vend. Madje duket se nuk është aq i lirë në treg, sepse “pres ta marrë ai që e njeh pikturën”, thotë ai. Të huajt sa herë që shkojnë në ekspozita ku gjendet siglimi “Përvathi” do të marrin patjetër piktura të tij.

Se sa i lidhur është piktori Përvathi me Lezhën, vendin e lindjes, piktori i njohur F. Hudhri e ka shprehur në sintezë: “Vetë Lezha ka marrë dimension tjetër me praninë e galerisë së Pashk Përvathit!...”

Duke mbyllur bisedën e këndshme në studion e Përvathit, teksa viziton “galerinë shtëpiake”, duke kaluar kthinë më kthinë mbetesh i befasuar dhe të duket vetja si në një botë ëndërrash. Dikund ka historinë e tij prej krijimeve të para, aty duket se ai nuk nxjerr prej andej, është një histori që flet shumë, ndaj piktura të tëra kanë pullën e kuqe të mosshitjes. “Vjeshtë e kuqe”, është e papërsëritshme, një shkëndijim ngjyrash kuq e zi i jashtëzakonshëm, pa lënë pas “Ciganen”, apo autoportreti, portrete, skica,  portretet e bëra me “të tijtë” brenda atyre katër mureve në marsin e ’97-s, kur nuk dilej jashtë prej kërcitjes së armëve.

 Janë shprehur për piktorin:

Agim Zajmi, piktor i popullit: “...Në vijueshmëri të punimeve të tij, ai na shfaqet brenda natyrës së vet dekorative, më i qetë, më konvencional, me raporte të bukura koloristike.

Ai nuk rrezikon për arsye të modës së sotme, por ndjek ecurinë e tij, duke thënë që arti është vetëm ai i vërteti. Në krijimtarinë e Pashkut ndihet respekti për traditën, por në të njëjtën kohë, edhe për format e reja...

Ismalil Lulani, piktor i Popullit: “Kur shikoj pikturat e Pashk Përvathit emocionohem pasi shoh natyrën e vendit tim të hedhur mjeshtërisht në telajo. Kjo më jep kënaqësi. Individualiteti i tij është i papërsëritshëm në kolegët tanë. Veprat përshkrohen nga një vizatim ekspresiv dhe një kolorit i fuqishëm. Pikturën e tij e njoh pa e parë nënshkrimin me emër.

Petro Kokushta, piktor i merituar: “..Ai nuk përshkruan, përkundrazi, përpjekjet e tij synojnë të bëhen sinonim i një individualiteti që është orientuar drejt një pikture autentike të tokës ku jeton, të këtij mjedisi, koloriti e, në njëfarë mënyre, të këtij transformimi plot dramacitet që e rrethon. Tablotë e tij të largojnë çdo trishtim e dëshpërim. Ato synojnë t’u japin bashkëkombësve të tij një mesazh paqeje dhe besimi...”

Ali Oseku, pedagog në AA: “..Elegant në modelimin e peisazhit, intim e shumë personal. Tani ai fillon të pikturojë dhe të meditojë. Me pak fjalë: mjaft konçiz, më i sigurtë, më i kursyer. Me mjete më inteligjente arrin sipërfaqe dekorative që thelbësisht kanë ngarkesa emocionuese dhe bëhet shumë i vërtetë e dinjitoz. Ky ekulibër krijon tabllo të kuruara mirë në një unitet stilistikor konsekuent në të gjithë veprimtarinë e tij...”

Mimoza Ahmeti, poete: “...Pashk Përvathi është një fizionomi menjëherë e dallueshme në fytyrën e pikturës shqiptare. Ka qenë kështu që në punimet e kohës kur ishte student (shquhej qartas nga të tjerët). Aromat e krahinës vegullojnë në penelatat e veprave të tij duke u shndërruar në ngjyra dhe forma amtare. Është e mrekulueshme të shohësh detaje të origjinës tënde dhe frymë të botës ku ti jeton, në përvijimet e etapave të individualitetit të tij.

Gjergj Marku