Te nderuar  pjesmarres  ! 

Që nga fillimi i kohërave, njeriu  vazhdon te  jete subjekt i diktaturave  që arsyeja tenton  t'i ndale e t’i  spjegojë  ndersa duket se nje sere interferimesh pengojne mekanizmat e logjikës njerëzore per te gjetur  kompromiset e duhura.

Diktatura komuniste ishte dhe mbetet  fakti  socio-politik  i çuditshëm , i njohur qysh prej lashtësisë dhe që  po prej lashtësisë ka qenë i mbështjellë me miste ,  pa  një shpjegim te vetëm dhe te  pangatërrueshëm.  Diktatura   është një gropë e memories sonë, njeherit  një mesazh që na vjen nga realitete paralelë që janë ende të panjohur për  shumekend e posacerisht per brezat e rinj, një  lloj "trekëndësh katërkëndor", kontradiktore nëse nuk specifikohen parametrat brenda të cilëve ne lëvizim.

Duke pare mirë e me kujdes, përtej ndonje  ndjesie të fortë reminishence a fillestare, ne nuk do mundemi pothuajse asnjëherë te ikim nga një kujtesë e detajeve  dhe  një pjesë e jona e di mirë, se gjërat në të vërtetë nuk janë tamam kështu sikurse na i kane servirur  ata qe duan te harrojne shkakun e nje Mirdite te ndaluar per me shume se 60 vite ne kapercyell te shekujve XX –XXI.

Perballe perpjekjeve te panderprera per  te  “spërkatur”  vendin  dhe organizimin tone politiko-social  me një substancë të panjohur neodiktature, pavaresisht vuajtjeve dhe persekutimit te thelle   kur autoritetet zyrtare mohuan të kishin dijeni për ekzistencën e  tmerrit social, persekutimin shumeformesh  dhe me shume trebrezash ,  posacerisht sa lidhet me Klerin Katolik , nevojiten bashkekomunikime te tilla per nderuar viktima krejtesisht te pafajshme, pasardhes te te cileve gjenden ne kete salle, ne gjithe Mirditen dhe ne mbare Shqiperine, si kontribues per t’i shkurtuar jeten  diktatures me te ashper komuniste.

Perballe formacioneve politike qe  nuk tregojnë aspak qëllime paqësore dhe janë të përgatitur të ripërdorin deri  armët dhe mjete të tjera të dhunshme, duke mbajtur e rimarre  pushtetin dhe fshehur  gjatë gjithë kohës ,ne  mjediset  urbane dhe rurale behet perhere e me teper e frikshme se te falesh duke heshtur  eshte nje dem jo vetem i se djathtes por i mbare kombit perderisa  ata qe nuk pranojne te vijne paqesisht ne pushtet nuk jane aspak te pergatitur t’u permbahen parimeve themelore demokratike…

Thuajse te gjithe e pranojme se historiografia komuniste nuk deshi ta shihte historine specifike te Mirdites   dhe studimet per tragjedine dhe lavdine e Klerit  vuajne nga mungesa e parimeve te mirefillta  dhe prania e paragjykimeve  por lehte provohet se Mirdita  ishte dhe mbetej e lidhur me fatin e te krishtereve mbeshtetur  njeherit mbi gjuhe dhe fene.

Mirditoret paguajne ende sot  vonesa dhe shtremberime dhe studimet e kesaj fushe na japin te kuptojme funksionin kompleks te shoqerise shqiptare pertej klisheve komuniste   qe fshihnin  dallimet dhe harrojne a shformojne “Dosjen e Diktatures” pjese te te ciles qendrojne poshte lendinave qe mbulojne trupin e martireve At. Anton HARAPI , At Gjon SHLLAKU ,At Vincens PRENUSHI, At. Pal DODAJ , At Zef  PELLUMBI e mjaft te tjere  klerike  dhe besimtare …

Roli i komunitetit katolik dhe klerit nuk ka vlejtur thjesht per te treguar karakterin oksidental te shoqerise e  kombit shqiptar por ai perforcon apektin demokratik perendimore ku ne aspirojme sot ,  ndaj keto trajtesa te reja te se sotmes jo vetem qe pasurojne dosjen e diktatures por ndihmojne te kuptojme teresine e fenomenit dhe kompleksitetin  e traditave mirditore aspak te shpikura…

Ne kohen e  nje hapje jo vetem kufijsh fizike dhe mundesish  per te zbuluar pasurite e arkivave  te vendit dhe  te huaja ,  vecanerisht konsullore , ne kemi rastin te perfitojme dhe te shtyjme dijetaret tane  e ato  te huaj te zgjerojne fushen e studimeve  dhe ta thellojne ate  per te evidentuar mekanizmat sociale dhe politike  qe kane qene  dhe jane ne themel te zhvillimit  dhe ndalimeve te Mirdites, kesaj treve jo vetem me identitet fetar e krahinor por dhe socioprofesionale, breznore ku rrjeti i klerikeve percaktoi mardheniet jo vetem lokale por  ato kombetare dhe me tej.

Kjo tragjedi e fshehur pas ligjerimit dominues te diktaturembeshtetesve  gjendet ne kujtimet e aktorve te periudhes , ne librat e kohes dhe ne ato te sotem  kerkon  nje rrjet lexuesisht dhe nje imazhpercjellje  pertej rregjistrave te biografive admistrativo-komuniste, ndaj  na duhen me shume studime, botime, revista ,  gazeta , arkiva bashkiake e komentar   ku levrohet mendimi –kritik ai aftesi mbrojtese, i cili eshte njeherit psikologjia e jetes  dhe filozofia e vdekjes …ndaj lavdia ju shkon atyre qe e perballen dhe sfiduan tragjedine !!!

Duke qene tipike per nga rrjetet sociale te solidaritetit, pavarsisht levizjeve te popullsise, Mirdita  iu perulet dhe detyrohet klerikeve te saj per kontributet jo vetem ne traditen e shkrimit  por dhe per krijimin e ruajtjen e ndergjegjes politike  dhe perketasise  se qendrueshme ne funksion te bashkimeve  te natyrshme te te gjithe shqiptareve bazuar ne kodet e gjuhes , nderit dhe beses.

Edhe se ndjekese e vijes aterore patrilokale, e organizuar nga fise te lidhura territorialisht  te quajtura -Bajrak ,  te drejtuar nga pleqesia ,keshilli i pleqeve ose  “demogerontia“  me aftesi  jo vetem per organizim ushtarak por  dhe per mirembajtjen e  vijave te ujit, mbrojtjen e tokave dhe kullotave  Mirdita  mbetej  vendi ku “sheshet – vendkuvende ” sebashku me kishen dhe shkollen  ishin vende te lirise ,  marreveshjeve dhe qytetarise, buruar dhe prej  kujdesit te priftit.

Bashkpunuese dhe perfituese e kujdesit te fuqive te tjera katolike  evropiane Mirdita  duket kishte gjetur veten mes qendrave kryesore te katolicizmit Shkoder –Durres – Prizren (ose Shkup ) dhe Abacia e  Mirdites  iu shtua ketyre tre qendrave per t’u  drejtuar nga Abati me bekim te drejtperdrejte nga Papa qe prej vitit 1988, veprim qe  favorizoj dhe me shume formimin e klerit vendas dhe ruajtjen e vecorive etniko-fetare.

Pikerisht per kontributet e saj shpirterore  dhe intelektuale  elita e kesaj treve qe  paraprihej nga kleri dhe familja e kapedaneve -  Gjomarkaj u be barriere e veshtire e pushtimit te cdollojshem dhe atij komunist ne vecanti, arsyet  dhe raportet e forces se te cileve  do duhej qe vec te dhenave statistikore te mirevertetueshme   dhe  studjuesve te mirefillte t’i kerkonin dhe studentet mirditore permes kerkimeve te tyre shkencore per kete berthame thellesisht shqiptare  e rendesishme ne zhvillimet politiko-fetare dhe zbatimeve te ligjit zakonor.

Duke qene nje udhekryq jo vetem lumenjsh por  dhe i familjeve te medha nga ajo e Kastrioteve , Bushatlinjeve a Zogolleve  , Mirdita del  rregullisht mbi sistemet e taksave te padrejta  qe nuk shkonin me pejsazhin e saj ekonomik, nuk shkonin me dashurine per malet dhe familjaritetin me armet  duke krijuar në mos nje  “ Vatikan te vogel “  te pakten nje popullsi me aftesi mbrojtese  kunderasimilim  qe i mungonte jo vetem trevave te tjera te pasura ekonomikisht por  dhe disa kombeve te qyteteruara te Evropes.

Bash per keto arsye  Kleri Katolik ne Mirdite dhe pertej saj  e beri gjuhen shqipe objekt trajtimi te gramatikes se krahasuar dhe linguistikes evropiane , jo thjeshte per te krijuar nje imazh te jashtem por per te ruajtur origjinen, lashtesine dhe karakterin autokton te mirditoreve dhe shqiptareve ne teresi.

Kleri katolik dhe mirditasit e zgjuar e dinin mire se njelloj si osmanet edhe komunistet do t’i konsideronin mirditoret si luftetare te izoluar ndonese te lire mes maleve , do te vijonin t’i quanin  “barbar –kaurre – te pafe  “ pavarsisht se ne kuroren e flamujve te tyre  mosizolimi ishte kryqi dhe pavaresia si pasardhes te pellazgeve qe do te thosh “i vjeter “, “i lashte “  ne korrespondim te fjales  “ plak “.

Kleriket , keta kontrubues te paepur per  ngritjen e nje momuneti per vendin e tyre, ndertuan bashke me mirditoret kundershtaret e te gjitha pushtimeve Mirditen- kete “ keshtjelle “ te kombesise shqiptare ku kullat e saj ose  “minikeshtjellat e fiseve “ i jepnin asaj  jo vetem frymen e bashkimit dhe entusiazmin per pavaresi por vete shpirtin luftarak ndersa Kishat ishin perhapese te mesimit, te te  lexuarit shqip dhe besimit  qe ky komunitet te mbetej  dalezotes dhe bashkveprimtar per shqiptarizem pertej akuzave per mungese kulture, mungese historie  a letersie. Vendi ku dallohej dhe shkrihej sinonimisht   ‘te dalte zeri “ ,  “nami a denama “  dhe  ku imazhi si mbeshtese e Evropes  nuk mund te mos i  terbonte pushtuesin  e rinj te mesit te shekullit te njezet sepse pa rrezuar Mirditen dhe shkollen e Oroshit nuk mund  t’i hapej rruga perandorise  komuniste, rrenuese e njehershme e  nderit , e beses dhe kanunit, gjithe ligjesive dhe trashegimise morale te deriatehershme.

Edhe pas renies se perandorise se te keqes ( perandori e ardhur prej ideologjise ruse) , ne mirditoret e sotem nuk kerkojme asgje me shume se kerkonin pararadhesit tane , asgje me shume se ajo per te cilen punoj  kleri katolik qe konsolidoj ekzistencen tone shpirterore,ne kerkojme permiresim te komunikacionit, riberje te rrugeve qe i kishim drejt Matit dhe Shkodres (pasi fale qeverise demokratike  tashme jetojme ne ane te bulevardit te kombit Durres –Prizren ),ne kerkojme  permiresim ne shkollim dhe cikel te plote ne kete fushe pasi sipas amanetit te tyre nje popull i qyeteruar eshte nje popull i arsimuar dhe vetem te tille popuj nuk nenshkrohen. Nje popull qe ka nje universitet ka dhe nje qeveri tjeter!

Historia tregon se mirditoret ishin jo vetem rezistues te dores se pare per mosdorezimin e territoreve shqiptare ( perfshi rastin e Plaves e Gucise )  por dhe te rrezikuarit e vazhdueshme per shperberjen nga jashte  e njeherit  komuniteti i  Nikoll KAÇORRIT, Gjergj FISHTES,Abat  DOÇIT e mjaft klerikeve  qe sebashku me kleriket e tjere vendas e te huaj  luajten nje rol te rendesishem ne pavaresine kombetare dhe per gjuhen  indoevropiane shqipe   permes  rritjes se  pjesemarrjes dhe botimeve  te  librave qe lidhnin arsimin dhe ndjeshmerite kombetare.. .

Te harruar jo pak nga akademiket e periudhes se vone, ne mungese te nje Akademie Mbarekombetare,   realisht  vleresuese per   mirditoret  katolike , klerin dhe  prijesit  e tyre  ne vuajme tashme  efektet e perjashtimit  te hershem te mjaft djemve dhe vajzave nga fusha e studimeve  aq sa “ kanceri yne social” nuk eshte nje shpikje mendjeje sociale por nje fakt social shkaktuar prej mikrobit te epidemise komuniste, te shtypjes dhe dhunes qe kerkon medikamente qe minimizojne dhimbjet e harrimit dhe i zgjasin jeten motoreve te vertete  te shqiptarizmit.

Ne kohen e sotme te  “ imperializmit global”, mirditoret jo vetem kujtojne karrierat ushtarake dhe te se drejtes, dhe menyren e tyre te vetidentifikimit pertej hendekut midis brezave por  kerkojne nga pushteti politik lokal instrumente per kapercimin e pasojave te tragjedise dhe rritje te kapitalit social dhe ekonomik permes kapitalit intelektual  ndaj lehtesisht evidentohet nevoja dhe lidhja e re me klerin katolik  duke rizgjuar e nxitur mirekuptimin duke shmangur  cdo perdorim politik  .

Pikerisht ne shumesine e mundesive qe na afron koha per te zgjedhur, teksa breza te tere pasardhesish mirditas lindin ne emigracion , me perpjekjen per tu integruar ne rrjetet euroaltlantike te dijes , bisnesit , qyteterimeve , nevojitet jo vetem te kujtojme dhe nderojme klerin katolik por dhe te kemi e forcojme klerin lokal te nivelit me  te larte.

Sfida jone mbetet vendi yne ne qyterimin evropian  ndaj  qarkullimi i informacioneve , librave , botimeve , gazetave , web-ve  dhe bashkpunimet lokale dhe Konferenca Kulturore si kjo e sotmja jane instrumentet e duhura dhe te pazevendesueshme  per me shume energji per te kapercyrer pasojat e kancerit social qe la pas jo vetem pushtimi otoman por dhe diktatura komuniste, metastaza te cilat i ndjejme ende.

Edhe se plaget tona jane te tilla qe nuk mund dhe nuk duhet te harrohen kurre  cka e ben Mirditen te ngjaje me nje  “Piemont “ per Shqiperine ne duhet te shfrytzojme lirine , fene dhe demokracine per te qene me te shkolluar , per te mos perseritur denimet dhe ndalimet, duke  qene   liberaliste dhe humaniste  , te afte te ndertojme nje qeverisje qe funksionon  pa korrupsion  , qe permireson  kushtet e sigurise publike permes komunikimit  dhe sherben permes funksionaresh te afte.

Padyshim shumekush e di  se “ kush kontrollon energjine kontrollon qyteterimin ndersa kush i ka energjite eshte i afte per veprime qyteteruese  “, per me teper kur shkojme drejt epokes se hidrogjenit dhe leme pas epoken  e Drurit (qymyreve )  dhe epoken e Karbonit ( burimeve fosile te naftes ), ndonese kemi jetuar per kaq kohe te rrethuar nga energjia diellore dhe  ujerat a ererat  … rruga e shkences duket se na thote se dhe energjite shpirterore jane te riperteritshme  dhe Tragjedia e Lavdia e klerit katolik eshte nje burim i rinovueshem energjie njerezore  per Ringjalljen  fetare jo vetem  te  mirditoreve.

Personalisht  besoj  se vullneti politik   ( i bazuar ne vullnete intelektuale ) eshte shume here me i rendesishem se pasurite monetare ,  ndaj  shpreh bindjen se   Mbijetesa e  Klerit Katolik  , mbijetesa e ketij simboli kombetar me shume se  fetar, eshte jo vetem tregues i perkatesise dhe identitetit tone evropian  por mbetet  i lidhur fort me shnderrimet politike e ekonomike postkomuniste dhe perpjekjen e perbashket  per te kapur vagonin tone ne trenin e Bashkimit Evropian .

Por meqe  fjala e nje kryetari bashkie a nje politikani  te pranishem a qe nuk ka “mundur te vije“  eshte shume me pak se studimet e thelluara qe jane kryer e  duhen kryer per Tragjedine ne Komunizem  dhe Lavdine e Klerit Katolik ne udhen e zhvillimeve te Mirdites , Shqiperise  dhe mbare Ballkanit te Jugut, me lejoni te falenderoj prej zemre Kumtuesit  e kesaj Konference ….,  Tju falenderoj Ju te gjitheve te pranishem ,  dhe ti perulem sinqerisht  mirditoreve  e mirditoredashesve kudo ndodhen .

Ju faleminderit

Kryetar i Bashkise

Gjon  DEDAJ