“Baca” i Patosit, Pal Nikoll Marku shpallet Nderi i këtij Qyteti.

 Tre muaj pas vdekjes së Pal Nikoll Markut, Këshilli Bashkiak i Patosit me një votim unanim ka vendosur që ai të shpallet Nderi i Qytetit 35 mijë banorësh. Pikërisht për të marrë pjesë në këtë ceremoni, një grup intelektualësh mirditas të kryesuar nga Kryetari i Bashkisë z. Gjon Dedaj, udhëtojnë ndrejt zemrës së Myzeqesë, aty ku jetoi për shumë vite intelektuali mirditas, i mirnjohur në këto treva. Në përbërje të këtij grupi ishin publicisti dhe shkrimtari Ndue Dedaj, autori i librit “Skifteri i Munellës” Mark Mesuli, Bardhok Pulaj, Kol Bardhku, Gjon Marku, dhe unë autor i këtyre rradhëve. Rrugës, grupit tonë i bashkohet edhe rrapsodi i mirnjohur Frrok Haxhia. Pas rreth katër orë udhëtim gjëndemi në qëndrën e qytetit naftëtar të Patosit. Qyteti është në lëvizje dhe sytë i kanë nga Qëndra Kulturore e Patosit, në pritje për të filluar ceremonia në nderim të emrit dhe veprës së “ambasadorit të Mirditës në Myzeqe” Pal Nikoll Markut. I gjithë qytetit i Patosit e njeh me emër Pal Nikollën, por askush prej tyre nuk ja përmend atë. Këdo që të pyesësh flet pa pushim për “Bacën” e këtyre anëve, mikun e tyre i cili prej disa muajsh i mungon rrrugëve të këtij qyteti, bibliotekës, promovimeve dhe jetës kulturore. Të gjithë në flasim plot pasion për Bacën, por ajo çfar bie në sy janë fjalët e zgjedhura plot respekt dhe dashuri, per intelektualin e mirnjohur i cili kishte lindur rrëzë Munellës në trevë mirditase, dhe ishte shuar në zemër të Myzeqesë.

Kozma Çuko thotë se kishte humbur njeriun më të mirë të këtij qyteti. Ai ishte njohur me Bacën gjatë viteve të fundit të rregjimit komunist. Fotografia na lidhi – thotë Çuko. Unë isha polic ndërsa Baca qëndronte i mbyllur, dhe nuk shoqërohej me askënd. Ishte i traumatizuar nga rregjimi i cili ishte sjellë shumë keq me të, edhe pse ishte një ndër intelektualët më në zë të këtyre anëve. Njohës i mirë i gjashtë gjuhëve të huja dhe themelues i  shërbimit metereologjik në Shqipëri. Kozma Çuko thotë se ishte koha që nuk i afrohesh njeri. Unë e shikoja nga larg Bacën por ai nuk afrohej me njeri aq më tepër që unë isha në pozicionin e punonjësit të policisë, èpor kam qënë njeri. Unë me kërkesën time jam larguar nga policia kur filluan proceset demokratike dhe kam filluar profesionin e fotografit. Baca e ka njohur fotografinë me shkencë, pikërisht fotografia na ka lidhur.

Toli Shabani ka një njohje shumë më të hershme me Bacën. Ai thotë se në vitin 1985 unë jam emëruar drejtor i pallatit të Kulturës së Patosit. Natyrisht që emrin e Bacës, në vija të trasha e kisha dëgjuar edhe më parë. Ditën e parë që erdha këtu jam takuar në bibliotekë. Kishte një organizim të mahnitshëm të jetës së tij, sepse çdo ditë do të kalonte nga 2 – 3 orë në bibliotekë. Pas një jave mua më kishin ardhur dy libra “Gëte” nën këndvështrimin e Cvajgut. Meqë më kishin ardhur dy të tillë, thashë po ja bëj dhuratë një Pal Nikollës dhe pa u njohur mirë me të i dhurova këtë libër. Kur i dhurova librin ai u befasua dhe madje më bëri një ngacmimin disi drithërues tek më tha: Ju shoku Toli jeni komunist apo jo..?- Po i thashë. Po a dini kujt po ja jepni këtë libër? –Po ja jap një intelektuali të madh siç jeni ju- i thashë. Mos djalë se jeni duke rrezikuar.! Unë nuk i njoh rreziqet Bacë, merreni një libër dhe mbajeni si një kujtim të vyer prej meje. Nga ajo ditë ai mu gjënd si një nga miqtë e mij më të shtrenjtë, deri në ditën që dha frymën e fundit.

Ceremonia!

 Ka nisur rreth orës 11.00, në hollin e Pallatit të Kulturës së Patosit. Në stenda janë vendosur në mënyrë të kujdesshme me qindra fotografi nga jeta dhe vepra e Pal Nikoll Markut. Pikërisht për këtë, por edhe për krejt ceremoninë në vijim, është përkujdesuar në çdo detaj fotografi Kozma Çuko. Fotot janë të shumta si mes aviatorësh e naftëtarësh, mes intelektualësh nga më të mirnjohurit në Shqipëri e nxënësish të shkollave. Shumë foto janë edhe me miq e intelektualë të vëndit të origjinës, nga Mirdita e Gjegjani. Një punë e kujdesshme që tërheq vëmendjen e qidra të pranishmëve.

 Më tej salla është tejmbushur. Kanë ardhur nga Mirdita e Gjegjani, por situata në sallë është befasuese. Mbi 400 të pranishëm janë nga Patosi, Fieri e Kuçova. Janë miq e bashkëpunëtor të Pal Nikoll Markut të cilët kanë sfiduar cdo distancë për të marrë pjesë në këtë ceremoni  të dhënies së titullit “Qytetar Nderi i Patosit”

Nuk vonon dhe zëri kumbues plot emocion i aktores së mirnjohur Hajrie Rondo lajmëron nisjen e ceremonialit. Aktorja Hajrie Rondo mes të tjerave thotë se  në këtë sallë të tejmbushur kanë ardhur Mirdita, Fieri, Kuçova, Patosi, Vlora. Janë të pranishëm edhe shumë figura të njohura të artit dhe të shkencës. Na nderojnë me pjesmarrjen e tyre kryetari i Bashkisë së Rrëshenit z. Gjon Dedaj, nënkryetari i bashkisë së Fierit z. Haxhi Kalluci, Kryetari i Bashkisë së Patosit z. Bardhi Meli. Na nderojnë gjithashtu intelektualët Prof. Moikom Zeqo, Artist i Popullit Luftar Pajo, rrapsodi i mirnjohur Frrok Haxhia, shkrimtari Ndue Dedaj, Mark Mesuli autori i librit, analisti dhe gazetari Mustafa Nano, regjizori Kiço Londo, kryetari i Unionit te Shkrimtareve Fier z. Nuri Plaku  etj.Nderkohe znj Rondo veçoi kontributim e madh ne kete ceremoni te Kryetarit te Bashkise se Fierit, z. Baftjar Zeqo i pranishem ne kete ceremoni. z. Baftjar Zeqo kishte mberritur ne kete qytet sebashku me dhjetra qytetare te Fierit te cilet e kishin njohur Pal Nikollen ne frontin e veshtire te naftes, por edhe ne aktivitete te shumta shkencore e shoqerore.

Duke vijuar në tej znj. Hajrie Rondo tha se jam e emocionuar në këtë prezantim skenik si kurrë ndonjëherë tjetër, sepse ka të bëjë me nderimin e një figure poliedrike. Dhe kjo figurë është e të pavdekshmnit Pal Nikoll Marku. Një aktivitet i tillë vlerësimi i bën nder Patosit, intelektualëve, punëtorëve, veteranëve të luftës dhe të punës, të rinjve dhe të rejave jo vetëm të Patosit, por të mbarë Shqipërisë. Nderim për këtë figurë sa të thjeshtë e bujare, aq të fortë dhe intelektuale. Është  virtyt i ambasadorit të Mirditës që diti të qëndrojë edhe kur mund të rrëzohej. Diti të flasë edhe kur gojën ja kyçën, buqëqeshi edhe kur duhej të qante, eci krenar edhe kur duhej të zvarritej. Figura e Pal Nikoll Markut është e pa shlyer në kujtesën e publikut, ashtu sic mbeti e pa shlyer sinoptika të cilën ai e themeloi me dorën e tij.

Kryetari i Unionit të shkrimtarëve Fier z. Nuri Plaku.

 "Pikërisht nga ky takim i tillë kulturash u formua ky intelektual i cili provoi mbi vete sfidat e mëdha të fushës fizike dhe shpirtërore".

 Kur flasim për Pal Nikoll Markun me kujtohen detyrimisht një raport i përzgjedhur në mënyrë të harmonizuar midis individit dhe shoqërisë i cili mban brënda vetes enigmën e madhe. Cili është ky njeri që përdor pa ekuivok statusin e një personi të veçantë e të dallueshëm, cili është kontributi i tij që sot konvertohet në vlerë e që na josh të gjithëve. Para së gjithash duhen evidentuar dhuntitë e tij karakteristike të cilat shfaqen si privilegj i natyrshëm i njerzve të rrallë. Volumi i kujtesës së tij dhe koficenti i inteligjencës ishin padyshim bindjet e zakonshme të njeriut duke dëshmuar pikërisht këtë privilegj. Ai i përket kategorisë së atyre njerzve që kulturat e ndryshme gjejnë pika të përbashkëta duke e bërë individin bartës të vlerave të tyre më esenciale.

Përkundër të gjitha të dhënave të tanishme, ai i përket atij kontigjenti social të cilët sipas përcaktimit të njërit prej filozofëve të shekullit të kaluar, lindin vetëm nga 20 përqint e popullsisë. Piërisht nga ky takim i tillë kulturash u formua ky intelektual i cili provoi mbi vete sfidat e mëdha të fushës fizike dhe shpirtërore. Përmes këtyre sfidave Pal Nikoll Marku arriti të ndërtonte një hierarki të qëndrushme vlerash morale dhe intelektuale, duke e rradhitur veten në ata njerëz që bëhet shëmbëlltyra intelektuale për mbarë popullsinë.

                                            Analisti Mustafa Nano.

"Unë mendoj se nëqoftëse do të duhej të ndërtohen një monument të shqiptarit të të gjitha kohërave, shqiptarit universal , unë do të zgjidhja Bacën jo vetëm si portret fizik.."

 Kur mora rrugën për të marrë pjesë në këtë aktivitet që i kushtohet Bacës, mendova se do marr pjesë në një aktivitet të thjeshtë, modest. Jam i befasuar nga fakti që pjesmarrja dhe përmasat e aktivitetit që i kushtohen kësaj figure. Më vjen mirë sepse kjo ka të bëjë me një njeri të cilin unë e konsideroj si një nga ata pak njerëz që më kanë lënë mbresa, edhe pse kam kontaktuar në një hark të shkurtër kohor. Unë e kam njohur Bacën te dera e galerisë së Haxhi Kallucit, dhe e kam njohur një rrethana të pa kërkuara as prej meje, e as prej atij. Ishte Baca që më njohu e që në harkun e një minute e njoha Bacën më tepër se sa ai më njihte. Mesa duket ishte maxhia e tij që e bënte këtë efekt. Unë mendoj së në qoftëse do të duhej të ndërtohen një monument të shqiptarit të të gjitha kohërave, shqiptarit universal, unë do të zgjidhja Bacën jo vetëm si portret fizik, por edhe si portret jo fizik si të thuash. Është jeta e tij që u shëndërrua një simbol patriotik nacional, njeri nga Mirdita në Myzeqe.

Regjizori Kiço Londo.

"Sot ky qytet ka bërë një katarsisë, një pastrim jashtëzakonisht të madh, dhe është më i qetë dhe më i lehtë.."

Ky qytet ka qënë pikë takimi me Bacën para viteve 90-të. Të kesh qënë miku i tij të cilët fatkeqësisht gjatë jetës nuk ju bënë sa gishtat e dorës, ishte privilegj i madh dhe unë e kam pasur një të tillë. Sot ky qytet ka bërë një katarsis, një pastrim jashtëzakonisht të madh, dhe është më i qetë dhe më i lehtë. Ky burrë “nuk ka qënë i mirë”, nuk ka qënë as i qetë e as “i dashur” Megjithatë koha është shumë e shkurtër nga ndarja me të. Do të na duhet shumë mund, shumë punë, për ti dhënë atë monument që tha parafolësi Mustafa Nano. Ky njeri i ka mësuar shumë njerzve në këtë qytet jo se si të jenë të mirë, por u ka dhënë shumë njerzeve çelësin e jetës, u ka mësuar se si të durojnë kur fati nuk është në anën e tyre. Megjithatë që ne sot nuk e kemi, kemi një ngushëllim shumë të madh. Të nderuar miq! Ai sot ka prekur fytyrën e zotit dhe kjo na lehtëson.

Gjon Dedaj, Kryetari Bashkisë Rrëshen.

 ...pavarsisht rrezimeve,  jetoi  i aftë per tu ringritur ne cdo rast,

 Te nderuar te pranishëm !

 Me lejoni  t’ju percjell 

pershendetjen me te ngrohte te rastit  dhe mirnjohjen e sinqerte te 

mbare mirditoreve qe do donin te ishin me ne ne kete dite nderimi të qytetarit të vërtetë 

Pal Nikollë  MARKU.

Personalisht  mbetem i bindur se sfida  e  politikes eshte Emancipimi  dhe Integrimi 

i cili mund te realizohet   duke levizur apo aty ku je,  por mendoj edhe permes humb

jesh te   medha te tilla si te qenët pa Bacën,  ndersa  shumekush shqipton   pse nuk e  

lexuam, pse nuk e mbeshtetem, pse nuk mundëm ta donim, pse e ndalem  malesorin 

 e drejtperdrejte...te arti edhe kur punonte ne fonderi !

Dukshem, njeriu qe nderojme sot sebashku ketu ne Patos, ka mundur te provojë dhe

kontribuojë dhe me mungesen e tij  per te  thene se Mirdita ishte e bukur, e mire, e 

dashur, kombetare...por ajo nuk eshte....edhe se  duhet e mundet te jete !!!

Bash per këtë,  Baca Pal  është njëri ndër ata që  la pas kete  proces familjarizimi Mirdite

 – Myzeqe, perbere prej  bashkive e komunash me emra te ndryshem, sepse ai mbeti 

 ndertuar prej nje vlere te pakembyeshme ndershmerine,  shoqeruar me dije  e jo me

 para,  u nda nga ne  si një  kerkuës per  nje adminsitrimi jo feudal te Shqiperise,  por 

 per nje zhvillim modern dhe shkencor.

Ne nderojme sebashku  ate,  pse ishte njeriu i idese fisnike te sherbimit ndaj publikut, 

biblotekarit  qe e dinte se injoranca është nëna e mjerimit, dhe arroganca është shkurt

uese e jetes, pasi demostroi   plot burime sjelljeje për të motivuar bashkqytetarët me 

standarte te forta përgjegjshmërie.

Fatlumesisht dhe per meriten tuaj qytetare, ne takohemi ketu ne nje moment  te vecante

 per nje njeri te vecante, ndersa pjese te kesaj historie jane shkruar nga te tjeret, ne po 

shkruajmë një pjesë të saj, sot dhe me lejoni te falenderoj sot çdo qyetar te Patosit, 

keshillin bashkiak,  dhe dy kryetarët. Kryetarit te Keshilit Maksim Goga Kryetarit te 

Bashkise Bardhi  MELI !

Pavarsisht  paftesine  jot e rralle per te nderuar, kjo dite e shpalljes me publike 

“Qytetar Nderi “  tregon kapacitetin institucional te bashkise suaj, pasi tregon se 

asnje  e mire  nuk mund te fshihet pafundesisht,  se  diktaturat  nuk  munden  me 

 fsheh ne terr ata që bënin  nje dritë  te tillë  e që ishin ngohtësisht te shoqërueshëm.

Ne e dime mire tashme se ai ndau dhe  ndan me ju një histori dhe kulturë të përb

ashkët  si ceshtje fati dhe joplanifikimi por ne do te donim  te ecnim te bashkuar

 per mireqenin  dhe nderimin e perbashket.

Me shume se kurre i linduri nder male, i kultivuar  brënda jashtë Shqiperië dhe

 ruajtes me cdo cmin  te qenit shqiptar, edhe kur u bë humbesi i cdo grade dhe

 i cdo vendbanimi, per te qenë njeherit  myzeqar dhe mirditor i mire,  ai mbeti  i 

furnizuar me energji nga librat dhe dija,  mbeti  i aftë të  parashikonte  cdo fund, 

pavarsisht rrezimeve jetoi  i afte per tu ringritur ne cdo rast, i zoti te pres dhe i 

mbush mungesen  miqve , te dashurve , vendlindjes  , myzeqes  dhe Shqiperise

 ne cdo kohe  ndaj ai flet per ne  me vdekjen   dhe me se shumti me pasvdekjen

 e tij fizike !

 Jo rastesisht ai ishte vellai  gjenetik i te ngjashmit  “perballues  te cdo ftohtesie “ 

 inxhinierit  gjeolog  qe si trembej  as  polit te veriut,  dukshem per te thene se 

ata i perkasin jo vec ballkanit por mbare globit ,   si mirditor te vellazerise dhe 

miqve te shumte ata munden te bashkojn malet dhe fushat e vendit te vet permes 

dashurise , fisnikerise, virtyteve me veshtiresi te ruajtura .

 Fort i dituri  Pal NIKOLLA,  ky mbartes mineralesh humane  te rralla e plot vlere

 ishte  krijues i nje miniere individuale qe nuk hapet per kedo edhe se ne dere 

shkruhet “Baca Pal “  bir i rralle i  Kimzes- Kalivares  , MIRDITES , sikurse 

ju vete e keni quajtur ambasadori yne ne myzeqe.

Deshmitari dhe ndjekesi i shkolles se Oroshit  (konviktit  “MIRDITA” ) dhe  

 shkolles normale te Elbasanit ia del te aftesohet  multidisplinor  politik- aviaci

on –mereologjik – biblotekar pse jo dhe atje ku te tjeret thyheshin tek parmen

da a furrat e fonderise.

Per keto arsye  dhe krej natyrshem per merite dhe te kryetarit te athershme te 

komunes se vendlindjes,  Baca Pal  behet  dhe punuesi i emblemes dhe flamurit 

te Gjegjanit,  lidh mrekullisht vendlindjen me vendbanimin – taman si ne nje Shq

iperi te tere – me intelektualizmin e tij ai  na le sot nje pasuri te vyer bashkpunimi

 jo vetem me  njesive vendore por mes  Mirdites - Pukes dhe Myzeqese...dhe  kjo

 nuk eshte rastesi , por nje bashkim i natyrshem shpirterore sikurse ish-  kryetari i 

Komunes se Gjegjanit  shkruan  monografine e ketij kollosi  me titull “ Skifteri “ i 

Munelles  ndersa    kryetari i bashkise Patos  nenshkruan nje tjeter kapitull mirnjo

hje te ciles une personalisht  dhe bashkia Rreshen  i perulen mirenjohesisht pergji

thnje.

 Simbolikisht  i ngjashem me Skifterin, Pal Nikolle  MARKU, ia del te mbahet a kaca

virret ne rrenjet e drunjta dhe  majat e gurta,  ndersa  mbetet gjithnje i panenshtrueshem 

 ndaj ne   kete  kohe kur te gjithe duan te ngjiten ne maja , mali i tij i dashur,  Munella,

  bashkuese dhe kundruse e perhershme e Mirdites dhe Pukes i fton te gjithe  te ngjiten 

atje te pakten si turiste  dhe pastaj  do te besojne me shume pse mbeti ne kembe   Baca

 dhe pse  duhet te vijojme ta vlersojme kete njeri.

Me lejoni qe  te pershendes publikisht pjestaret e familjes se tij kudo jane  dhe  qe do

  vazhdojne te nderojne Bacen, kete baba dhe  familjar qe larteson familjen  edhe se 

behet pafaj ndalues i shkollimit te te birit thjesht dhe vetem se nuk shkelte mbi veten 

 nuk deformonte historine  dhe besonte ne  drejtesi, ne shkence, moral  dhe  art !

E megjithate ai eshte mes nesh, Baca qesh,  shendrit, ndersa ne duam dhe punojme 

per  zhvillimin e qendrueshem  te bindur se  e qendrueshme eshte vetem hyjnorja –

vlerat morale ajo  force  e tij levizese –ide –ideale–idealizem qe e lidhi me ju dhe 

me ne, me te gjithe Shqiperine  kulturore!

Nderim per jete  Pal Nikollë MARKU !

Mirënjohje per jete te gjithe JU   dhe te gjithe atyre qe  e nderojne Bacen Pal!

Faleminderit!

Kryetari i Patosit. Bardhi Meli.

 Gjej rasti të shpreh mirnjohjen time të madhe për kontributin e tij në mirëqeverisjen e qytetit të Patosit.

Të nderuar familjarë të Pal Nikoll Markut!.

Është një eveniment shumë i rëndësishëm për Bashkinë e Patosit dhe të gjithë qytetarët e saj. Ne sot ndalemi për të shprehur mirnjohjen tonë të thellë për një njeri të zakonshëm por me një histori të jashtzakonshme, në këtë qytet të vogël me një histori të madhe i cili i ka sjellë një detyrim të madh moral qytetit, por ka sjellë një vlerësim të madh jo vetëm për familjarët, por të gjithë qytetarët tanë. Pal Nikoll Marku ishte një njeri me shpirt të madh. Ai sfidoi me një vullnet të jashtëzakonshëm kalvarin e mundimeve që jeta i solli, por në të gjitha rastet ai mundi të mbijetonte për shkak të moralit të tij të paepur, për shkak të vlerave të tij të jashtëzakonshme, për shkak të dashurisë së madhe për familjen, për njerëzit dhe për atdheun. Televizioni i Pukës sjell në vëmendje këtë dëshmi dhe fakte historike, ku shprehet në mënyrë të skalitur ajo që ishte emblema jetësore e tij. Dashuria e madhe për lirinë, dashuria e madhe për kulturën, shpresën që ai kishte për të pasur një shoqëri me barazi sociale. Ky shpirt i madh civilizimi, njeri i rrallë na bën të ndalemi për ta vlerësuar por edhe për ta kthyer atë në simbol të nderit për qytetin e Patosit e më gjerë, për ta kthyer atë në vemendjen dhe memorien e historisë së këtij qyteti, por edhe të mbarë kombit shqiptar. Ai do të jetë padyshim një pikë e fortë reference për ne dhe brezat e ardhën, për të sjellë vlerat në përmirësimin cilësor të jetesës sonë, por edhe në vlerat tona morale kombëtare. Më lejon it ë shpreh edhe konsideratën time personale. Unë e kam njohur drejt përsëdrejti Pal Nikoll Markun dhe e them të drejtën ai do mbetet për mua një profesor i çmuar në jetën time. Gjej rasti të shpreh mirnjohjen time të madhe për kontributin e tij në mirëqeverisjen e qytetit të Patosit. Është një histori e gjatë jetësore, një histori e gjatë e cila për cdo njeri present në sallë por edhe e shumë të tjerëve të cilët janë dashamirës të modeleve të tilla, nuk mund të gjenden fjalë për ta vlerësuar, por ajo që mbetet të jetë me e rëndësishmja është vepra që ne sot kemi, trashegimia që ai la pas, vepra e shhkruar prej tij, vepra historike. Do të punojmë në mënyrë të palodhur qëe këtij personalitetit të madh, ti publikojmë dhe botojmë të gjithë veprën e tij të dorëshkruar, vepër e cila jam i sigurt se do të shërbejë për të sotmen dhe për të ardhmen.Unë i jam sot mirnjohës, por edhe në pozicionin që jam shpreh konsideratën më të thellë për faktin se Këshilli i Bashkisë vendosi në unanimitet të plotë që ta vendosi Pal Nikoll Markun në altarin e vlerave të historisë të qytetit tonë, duke i dhënë titullin e lartë “Qytetar Nderi” i Patosit.

Aleksandër Ndoja.

Patos 28. 12. 2009