17 gusht, “Dita e kujtesës”

-për të vrarët pa varr-

Aktivitet përkujtimor i organizuar nga Shoqata e të Përndjekurve dhe Bashkia Rrëshen.

  17 gushti, e njohur si masakra komuniste mbi Mirditën, është përkujtuar në një mënyrë të veçantë ditën e sotme nga shoqata e të përndjekurve politikë të Mirditës, duke e perifrazuar tashmë si “Dita e kujtesës”. Familjarë që i mbijetuan terrorit të pazakontë që u ushtrua mbi prindërit e tyre të varur e të pushkatuar 50 vite më parë, kanë ndezur qirinj në përshpirtje të dhjetëra të masakruarve, që sot e asj dite ndihen pa varr, e që tashmë i simbolizon një memorial kujtese i ngritur pranë muzeut historik në Rrëshen.

 Sëbashku me ata të shënuar në memorialin e Shpalit, janë mbi 80 vetë që u futën në varr kolektiv, e për të cilët familjarët e tyre kanë gjetur si vend amshimi, pemën që quhej në toponiminë popullore si “Mani i Lal Ndreut” në Rrëshen. Tek ky man në mënyrë sistematike prej vitit 1949 deri në vitin 1953 janë vrarë e pushkatuar një dyzinë mirditorësh nga familje të dëgjuara me tradita atdhetare e patriotike si një masakër e kalkuluar për të vënë nën zap Mirditën antikomuniste.

 Ky man ishte dhe vendi i ekspozimit të kufomave të atyre që vriteshin në male nga forcat e ndjekjes, ndërsa trupat e tyre silleshin këtu dhe liheshin për ditë tëra që të grumbullohej tërë populli i Mirditës për t’i parë sesi dënoheshin “armiqtë e popullit”! Kufomat liheshin për ditë tëra duke u kthyer në kërma për korbat e zinj dhe më pas tërhiqeshin rrëshqanazi në breg të Zmesë ku ishte hapurr një varr kolektiv. Nuk mungonte dhe djegia e kufomave. Rrjedhja e furishme e Zmesë i merrte me vete kufomat dhe eshtrat e tyre dhe tashmë mbi 80 burrave të masakruar tek ky man a në malet e Mirditës, nuk u dihet varri.

 Thonë se vite më vonë mani u tha nga gjaku që u derdh në atë vend nga viktima të pafajshme, ndërsa sot krah monumentit të të rënëve të genocidit komunist në Mirditë, u mboll një man i ri si kujtesë e atyre viteve të errëta të një terrori të pashembullt. Ritin e mbjelljes e kreu kryetari i shoqatës Gjon Nikoll Deda dhe drejtori i drejtorisë së integrimit të të përndjekurve politik Simon Miraka që ishte i pranishën në këtë Ditë Kujtese.

 Tubimin e sotëm e hapi ekretari i degës së kësaj shoqate Lek Shtinja, i cili ftoj deputetin Gjovalin Prenga dhe kryetarin e shoqatës të të përndjekurve e të persekutuarve politikë Mirditë Gjon Nikoll Deda, të cilët ndezën dhe qirinjtë e parë në shenjë përshpirtje ndaj të rënëve si një amanet për prehjen e qetë të shpirtit të tyre.

 Më pas kanë përshëndetur përfaqësues të ndryshëm, në mes të cilëve kryetari i shoqatës Gjon N.Dedaj, i cili ndër të tjera tha se kjo shtresë e vuajtur gjithnjë ka ditur të falë por që kërkon drejtësi dhe integrim real në shoqëri. Ndër të tjera ai theksoj se shoqata kurrë nuk ka parë me sytë e urrejtjes dhe ne veprimtaritë e saj gjithnjë ka qenë e hapur për njerëzit që të kuptojnë realisht mbi vuajtjet e kësaj shtrese.

 Një përshëndetje të vecantë ka sjellë dhe kryetari i shoqatës së të të përndjekurve të Tiranës z. Simon Mirakaj.

Duke përshëndetur të pranishmit deputeti i zonës Gjovalin Prenga ka theksuar nevojën e përkujtimit si një gjest fisnik i brezit tonë për brezin që dha jetën për një ideal shumë të madh, dhe këtë shoqata e Mirditës po e bën shumë mirë. Është detyrë e shtetit dhe e shoqërisë që të kthejë sytë nga kjo shtresë e margjinalizuar për t’i respektuar dhe për t’u dhënë gjithfarë ata e meritojnë. Është një plagë që rri e hapur për shoqërinë ndaj detyrimi është të ushtrojmë kujdesin e duhur për ta mbyllur atë.

Kryebashkiaku i Rrëshenit Gjon Dedaj duke i bërë një analizë asaj cfarë ka ndodhur me Mirditën dhe me familjet e nderuara të saj që kishin në gen atdhetarinë, besën dhe virtytet më të mira të shqiptarit, ka dhënë mesazhe të shikimit në horizontin e progresit të brezit të sotëm e të mirditorit që do të vijë në këtë copë tokë që thirret Mirditë: “ Ne mirditoret e sotem kemi nevoje te dijme rrugen nga vijme dhe me siguri duke e ditur do te rritemi me te forte dhe me te afte te ndjekin e mbrojne rrenjet  tona, sepse jetojme sipas vazhdimesise se trashegueshme, dhe varret jane si sinjalistika rrugore qe po i ndoqe te tregojne ku eshte qyteterimi dhe si mund te vazhdojme te jemi  kontribues dhe pjesëmarres !!

Në përshëndetjen e tij drejtori i Drejtorisë së integrimit të të përndjekurve dhe të persekutuarve politikë në Ministrinë e Punës, Simon Miraka, duke iu referuar historisë së shënuar të Mirditës, ka theksuar se kjo ditë kujtese është e dobishme dhe e lavdishme. Para dy javësh ishim në Bilisht në përkujtim të 120 të rënëve të Dervollit nga masakra komuniste ndërsa sot në këtë vend ku masakra ka qenë po aq e tmerrshme ndaj obligimi ynë për t’i përkujtuar me dinjitet ata njerëz që dhanë jetën për idealin e një shoqërie demokratike, bëhet akoma më i madh.

Drejtori Miraka e ka përgëzuar shoqatën e Mirditës për këto veprimtari duke e cilësuar si ndër më aktivet në vend, ndërsa ka falenderuar dhe kryebashkiakun Dedaj për bashkëpunmimin serioz me shoqatën, po ashtu deputetin e zonës Prenga për qëndrimin që ka mbajtur në Kuvend në lidhje me problemet që ka kjo shtresë të vuajturish e të përndjekurish nga diktatura komuniste.

Disa vargje kushtuar të rënëve pa varr janë lexuar për të pranishmit, nga krijuesi Gjet Doda.

Më pas është bërë një takim në pavionin e genocidit komunist në muze, i cili nën kujdesin dhe sponsorizimin e drejtpërdrejtë të shoqatës dhe të njërit prej antarëve të kryesisë, Gjergj Marku, aktualisht drejtor i ujësjellësit në Rrëshen, është bërë e mundur të rifillojë konfigurimi i tij me reliket dhe fotot dhe stendat e para.

Ndërsa më pas të pranishmit kanë qenë pjesëmarrës në një kokteil ku janë shkëmbyer kujtime e biseda të lira.

Moderatori i kësaj veprimtarie sekretar i shoqatës Lek Shtinja tha për mediat se një veprimtari e tillë vjen si një risi në përkujtime të tilla, që ka nisur dhe me Ditën e Kujtesës në ish-kampin famëkeq të Spaçit në përkujtim të revoltës së vitit 1973 ku u vranë dhe pushkatuan disa të burgosur dhe u ridënuan të tjerë. Ndërsa dita e sotme u kushtohet jo vetëm atyre dhjetëra të vrarëve që nuk u dihet varri, por dhe qindra familjeve mirditore që kaluan kalvare të tëra vuajtjesh nëpër burgje e kampe internimi po për shkak të vrasjeve pa gjyq të të parëve të familjeve të tyre.

Kjo është minimumi i asaj që duhet të bëjë shoqëria jonë sot, pasi në këtë tubim pati dhe intelektualë e njerëz të tjerë, dhe përkujtimi është gjest fisnik i shoqërisë, nga ana tjetër presim të na kërkohet falje nga kampi i majtë i politikës, gjë që fatkeqësisht nuk e kanë bërë deri tani, ndërsa qeveritë dhe politika nuk duhet të bëjnë lojë me shtresën tonë.

I pyetur për dëmshpërblimin e kësaj shtrese, drejtori i integrimit në ministrinë e Punës Simon Miraka, është përgjigjur se gjithçka është në përgatitje dhe se muaji shkurt 2009 do të jetë momenti finalizues i dëmshpërblimit të kësaj shtrese të vuajturish përgjatë viteve të diktaturës komuniste, muaj kur parlamentit do t’i dorëzohet dhe fatura e plotë e shpenzimeve nga ana e organizmit shtetëror të kësaj shtrese siç është Drejtoria e Integrimit të cilën ai e kryeson. Përgatiti: Gj. Marku

Nderim për ata që humbën jetën dhe energji në kërkim të lirisë.

-Përshëndetja e kryetarit të bashkisë Rrëshen

z.Gjon DEDAJ-

Te nderuar te ftuar !

Te nderuar te aferm te te pushkatuareve dhe te denuarve!

 Me lejoni te shpreh se qe ne fillim te ketij mandati qe Ju ma mundesuat, te jeme kryetar bashkie, kam patur nje dileme  dhe pasiguri te madhe qe me rendonte  me sa lidhej me gjendjen e ketij ketij memoriali dhe muzeu ku jemi mbledhur sot. Shpejt fillova te mendoj  se ne keto vitet poskomuniste  muzeu kishte rene i pari, por pas tij mund te binte  dhe qyteti…

Ndaj jorastesisht jemi mbledhur ketu sot me 17 Gusht per të kujtuar sakrificat e medha te mirditoreve qe rane per nje Mirdite te lire dhe Shqiperi te bashkueme duke rezistuar si rralle komunitet per me shume se 10 vite (1943 -1954) aleancen komuniste sllavo-shqiptare. Por me pas, per arsye qe dihen, nenat mirditore do te rritnin femije jetime pasi baballaret ishin vrare e ekzekutuar pa iu ditur varri ose do te ishin denuar me burgime marramendese.

Ndaj jemi sot ketu per te nderuar te gjithe ata qe nga nacionalisti  Pjeter Mark Shqalshi (qe humbi jeten ne Priske te Tiranes ), familjeve te  masakrave te Rubikut, te  Fanit, vrasja e djemve te familjeve te nderueme Perbrunga, Frrok Gjet KOLA, Lleshaj  (tre djemve te rinj ne Prosek...),aq shume sa ketij muzeu do t’i duhe pune dhe kohe  t’i kujtoje.

 Te nderuar pjesmarres !

 Sikurse e dini, Mirdita perjetoj shume tmerre nga pushteti komunist, duke filluar me kapidan  Mark GJOMARKAJ dhe nga njerezit e lirise Pjeter Gjin BAJRAKTARI, Preng  Dod  GJINI, Gjin Kros  BUNA, Mark  MELYSHI e shume te tjere qe me gjakun e tyre thane kete peme te dhimbjes  dhe  “Manin” qe ishte  ketu ku jemi mbledhur  sot .

Ndaj historia  nuk mund te harroj sado qe integrimi yne eshte kaq i ngadalte !

Mirdita me historite e saj te vona  jetoj e tretur pa kishen e vet ndonese kishte shume burime, ngjante si shkretire tamam si vend i ndalimit–burgut te tmerrshem-dhe jo i lejimit, si vend i vdekjes dhe jo i jetes edhe pse dielli  binte aty me shpejt e me ngrohte se shumekund tjeter… Treva qe  kishte dhene jete qe te merrte pavaresi e paqe e  dukshem  skeleti i saj tregonte miqesi dhe mishi i saj shfaqte bujari, ajo rrezikohej per gati 60 vite te harrohej mes maleve te saj krenare!

Historia thoshte se MIRDITA  kishte patur shtetin e saj, shejtoret e saj, librat dhe shkollat, Kishat dhe  besimin ne Krisht, duke mos u  bashkuar kurre me fene e pushtuesit. Askund me shume se ne MIRDITE  nuk kishte jetuar ne paqe Krishti dhe shqiptari pa e tradhtuar njeri- tjetrin.

Mirditoret kishin  kufijte e njohur sakte, vijat e tyre te ujit, cezmat, kalldremet Orosh –Shkoder, pajtonet, rrugen e inxhinierve italiane dhe urat  permbi Mat, makinat,  udhet e pazareve per Prizren tamam si nje Kala e Krishtere qe e  lidhte ne te gjitha anet dhe qe nuk kishte braktisur  fene e vet as me detyrimin e shpates, takses apo pushkes anipse  koha rriste  numrin e fleteve ne librin e vdekjeve.

 -         2 –

 Mbase per kete Mirdita si rralle krahine tjeter ecte ngadale ne histori pasi e dinte se kush fluturon bie, dhe duke qene nje toke afer qiellit dhe detit mbetej nje bashkuese e drejtesise, bukurise dhe fuqise duke kerkuar t’ju gjente nje motiv njerëzor gjerave qe bente .

Mirdita ka vuajtuar  aq shume per te ruajtur emrin e saj dhe bijte e vet  u maturuan heret pavaresisht moshes, prej luftes dhe vuajtjes  edhe se rregulli zakonor dhe brezat  lindin njeheresh mirditor dhe shqiptar..

Kesisoj kjo bashkesi malesh Mirdite kishte cdo gje qe duhej per te jetuar e per te mbrojtur nderin, paqen, faljen, dashurine, si rrallekund ajo kishte  lumenj qe rrinin me rregull, me ligje dhe neper Shqiperi! Mirdita  eshte tamam bashkim i Kishave dhe Kullave qe rrine hapur per vizitorin  dhe organizimin  politiko-social. Ajo  prihej nga truri i Prifterinjeve , shqisat e se bukures dhe shpirti i luftetarit  duke mbetur e paster  fale diplomacisë dhe rezistences  shumeshekullore !

Mirdita kujtonte prijesit e saj qe kishin ditur te benin paqe me kushtet e veta me perandorite e  kishte luftuar  pa kompromis te dy perandoritë e se keqes, turkun dhe komunizmin. Por nese me turqit  fitorja kishte qene e pacenueshme me komunizmin ajo kishte humbur perballe atyre qe nuk dinin se ku shkonin dhe bash per kete arsye burrat e saj te mençem dhe trima shkuan drejt varrit … drejt ketij mani dhe gropave te tjera bashke me guret e kishave dhe shkollave …  Me 1990 kesaj treve i kishin mbetur themelet dhe bashke me to varret  qe ketu te rimbinte fisnikeria  ne gjurme te veprave te medha te lashtesise dhe krishterimit!!

Dimri komunist …era e kuqe … kishte ardhur nga te gjitha anet dhe Mirdita u gjend e rrethuar nga njerez qe mendonin me shume per te te tashmen se te ardhmen dhe as rezistenca e as denimi i saj nuk e ndalen perhapjen e semundjes se shekullit te XX.

Mirditoret nuk mund te duronin  ta ngrinin boten e tyre mbi kete themel te ri marrezie… duke degjuar kur hidheshin themelet qe do te thoshte se lufta u fitua nga komunistet qe shkaterronin dhe humben te pakten perkohesisht ata qe donin te mbronin vlerat njerezore.

Ne mirditoret e sotem kemi nevoje te dijme rrugen nga vijme dhe me siguri duke e ditur do te rritemi me te forte dhe me te afte te ndjekin e mbrojne rrenjet  tona.. sepse jetojme sipas vazhdimesise se trashegueshme, dhe varret jane si sinjalistika rrugore qe po i ndoqe te tregojne ku eshte qyteterimi dhe si mund te vazhdojme te jemi  kontribues dhe pjemarres !!

 Te vdekurit nuk bejne hije  dhe  ne kete drejtim  vetem ato ngjajne me Zotin dhe femijet ne barkun e nenes ! NDERIM PER TA !

Te nderuar bije te vuajtjes !

Ne na duhet te ngrihemi  pastaj te ecim, pasi trupi yne ka aq shume plage nga brenda dhe  ne mendje kemi me shume lot se ne syte tane… atëhere nese nuk besojme se Mirdita eshte ngritur ne vendin e gabuar duhet luftuar injoranca  qe e rrethon ate per vdekje. Te vraret, te pushkatuarit , te denuarit jane trari i madh ose kulmi i  shtepise mirditase  dhe  ata qe  mbijetuan per liri dhe besim jane pjesa me e dhimshme dhe me e bukur e saj!

Deshi Zoti qe  sistemi qe drejtonte kunder ligjeve te Mirdites te zhbëhej per te gjithe vendimet e padrejta dhe vrasese dhe kjo nuk mund te behet me, por miresia a falenderimi nuk mjaftojne per te ndertuar paqen dhe kjo eshte e qendrueshme kur  demshperbleheni ju qe vuajtet  dhe kur ndertojme  sebashku  me pune e dije.

 Mos harrojme se ne qe  mbijetuam ne mungese te lirise dhe drejtesise,  nuk jetojme dot pa njeri - tjetrin….

 Te nderuar te pranishem!

Demokacia  dhe  Mirdita  me duken  nganjehere si nje martese e bere pas vdekjes. Por kushdo veren se Mirdita  eshte   komuniteti qe ka lindur gjithnje vajza dhe djem qe duan vendlindjen e vet dhe qe kane mundur  kohen, prandaj   asnje regjim politik nuk mund t’i caktoje diten e vdekjes  ketij cifti te  vetmesuar te ecin vetem, fillikat. Mirdita  ka kryer gjithnje lindjet e duhura dhe ne na duhet te mbrojme  e rrisim familjen e madhe mirditore,  qytetare dhe perendimore siç i shkon per shtat.

Tashme jemi ne nje beteje per te gjetur paqen me njeri-tjetrin e jo me Zotin, ndaj nuk duhet te vonohemi duke gjetur gabimet e te tjereve pasi boll vonesa kemi ne jeten tone per gabime te atyre qe kaluan para nesh, por  meqenese  rruget e  medha te shqiptareve kane filluar te na gjejne  ketu, ne i duhemi perseri Shqiperise.

Ata qe do vijne  permes Rruges per PRISHTINE a  SHKUP, do sjellin boten ne MIRDITE dhe me siguri sipas sjelljes sone kur te ikin do shperndajne MIRDITEN neper bote…

Ja pse na duhet:

                      te ruajme kete memorial

                      te mbjellim e rrisim kete Peme -Man

                      dhe te pasurojme kete muze !

Te nderojme per jete  17 Gushtin dhe gjithe ata qe i bene balle diktatures  e humben jeten dhe energji ne kerkim te lirise !

Ju faleminderit !