Bashkia Rrëshen, një ditë mbresëlënëse për ish-minatorët

Janë mbledhur si dikur, të thinjur, të lodhur e stërmunduar nga vuajtjet e marra dekada më parë nga puna plot sakrifica nëntokë; disa me mundimin e sëmundjes së silikozës, të tjerë me ftohjen dhe kollën shoqëruese. Por kësaj rradhe jo për të hyrë në minierë, e as për të kujtuar ato të famshet “festa të minatorëve”, por për të rikujtuar historitë e atyre viteve të mundimshme të punës thellë galerive të maleve të Mirditës, ashtu thjeshtë siç dijnë të rrëfejnë ata, minatorët, burra të paepur të luftës me thellësitë e maleve.

Takimi nuk ka qenë i një natyre solemne bezdisës, por përmes disa produkteve artistike.

Fillimisht në një skenë të madhe videoprojektive është dhënë dokumentari: “Një jetë me minierën”, i gazetarit Gjergj Marku, kamera dhe montazhi të Aldor Përtenës, ku në fokus të tij ishte ish-minatori i vjetër dhe drejtuesi i minierave për disa dekada, Dod Tusha.

Dokumentari është ndjekur me shumë vëmendje e kërshëri nga të pranishmit, minatorë të shumtë që kishin mbushur sallën, duke përftuar emocione të forta.

Pikërisht këto emocione kanë ardhur natyrshëm pas këtij dokumentari, kur minatorë të shumtë krejt lirshëm kanë sjellë emocionet e tyre, kujtimet e hershme. Ndërkaq kanë përshëndetur dhe nga sektorë të tjerë të prodhimit para ’90-s.

Përshëndteje ka sjellë dhe deputeti Gjovalin Prenga, i cili theksoj se është mirë që vlerësohet puna, njerëzit e punës dhe se qeveria dhe shoqëria ka detyrim ndaj këtyre njerëzve të heshtur që kanë lënë rininë e tyre nëpër zgafellat e nëntokës. Minatorët dhe takimin e ka përshëndetur dhe nënprefekti Gjon Pjetri, edhe si inxhinier gjeolog i dikurshëm, si dhe kryetari i Konfederatës së Sindikatave të Shqipërisë zoti Kol Nikolli.

Më pas janë ftuar protoganistët e këtij dokumentari, ish drejtuesi Dod Tusha dhe producenti Gjergj Marku duke sjellë emocione nga realizimi i këtij dokumentari të veçantë për nga lloji deri më tani në vend.

Emocionet kanë sjellë dhe përshëndetjet e këngëtarëve të ansamblit “Mirdita” me disa këngë që u kushtohen minatorëve.

Ndërkaq nja nga minatorët më të vjetër të minierave me 30 vite eksperiencë Dod Gjikolaj nga Selita, ka dhuruar një bllok shënimesh me firma të minatorëve që ishin në sallë për kryetarin e bashkisë Rrëshen zotin Gjon Dedaj, i cili ka theksuar kujdesin që bashkia do të ketë ndaj kësaj shtrese, për të realizuar ëndërrën e tyre për një Mirditë të bukur e të begatë.

Për ish-minatorët dhe të ftuarit e tjerë, Pal Tusha ka shtruar një kokteil në hollin e pallatit të kulturës ku kanë rrjedhur dhe kujtimet e pafundme përmes bisedave të lira dhe shkrepjeve të fotove si kujtesë mes shokësh të vjetër të një fronti kaq të vështirë.

 A. Ndoja

Teksti i dokumentarit:

“Një jetë me minierën…”

    Do të shtegtojmë me këtë reportazh ish-minierave të Mirditës! Të vjen keq që tashmë gojëzat e tyre karakteristike janë të kyçura gjithandej, edhe pse mademi fle thellë tyre. Personazhi i shtegtimit tonë është njëri prej përfaqësuesve më autentikë të kësaj plejade të pazakontë që duket se historia i lind dhe i lë aty në vendin e pazënë kollaj, njërin prej atyre që e nisi me martelin dhe që më vonë drejtoj po me aq shpirt e vitalitet, Dod Tusha. Nuk është aspak e tepërt ta perceptonim si simboli domethënës i ndërlidhnisë me minierat, me historinë e shkruar në nëntokën e Mirditës, me ata mijëra njerëz që i dhanë jetë barkut magjik ku flinte floriri, paradoksalisht sëbashku me anatemën për qindra e mijëra jetë të shuara nën dhe mbitokë!

    E ndjeu si peshë të rëndë kur ia propozuam një reportazh ku do ta kishim në fokus të udhëtimit tonë nëpër ish-minierat e Mirditës pasi si “unë ka qindra minatorë të zot - u shpreh”, por iu bind arsyetimit si një shërbim ndaj shokëve, minatorëve dhe gjithë njerëzve të minierave në Mirditë, që kryen sa e sa shtegtime biblike damarëve të bakërt të nëntokës. Sepse minatori, përgjegjësi, drejtori, e ka ndjerë gjithnjë veten mirë atje në mes të shokëve, ndaj dhe kur ia përkëdhel pllakën e mermertë kujtimit të atyre qindra e mijëra minatorëve që hynë e dolën për dekada nga minierat, nuk ka sesi një ndjenjë malli të mos e përshkojë fytyrën e rreshkur nga vitet e gjata të komunikimit të stërmundimshëm me nëntokën e pasur tej e tej Mirditës.

    Duhet të kthehemi në retrospektivën e “burra-dheut” të minierave mirditase, ato kohë kur në vitin 1956 edhe në gjoksin e djaloshit të ri prosekas veçse 17 vjeçar do të brofte marteli i rëndë e i frikshëm për të avancuar në ballin e galerive që nuk u dihej fundi. Kështu për afro 5 dekada jetë.

    Minierat janë aq të shumta në Mirditën etnologjike, duke filluar me Rubikun, Kurbnesh, Spaç, Gurth-Spaç, Perlat, Maja e Madhe, Rrënjollë, Kullaxhi, Laj-Reps, Thirrë, Kaçinar, Derven, Munellë, Tuc, Qafë Bari, Lak Rosh. Pëllëmbë e miniera!Filmuam në disa syresh. 

Në Rubik, kur nisnin 100 metrat e para 

   Rubiku, ku shënohen dhe fillimet e shfrytëzimit të pasurive nëntokësore me 100 metrat e para galeri të hapur me mjete primitive nga firma private shkodrane “Borici” e që më pas ia lë shoqërisë SIMSA italiane në vitin 1936, është kujtesa e parë. Pos gërmadhave dhe një lapidari memorial që flet për një protestë të fortë të atyre viteve në hyrje të këtij qyteti, gjithçka është në shkatërrim, metalurgjia, uzina, miniera, pak nga pak çdo gjë po fshihet nga kujtesa kolektive e atij brezi dhe këtij të tashmit. Gjithçka po shitet për skrap. Ashtu si po shuhet dhe aradha e fundit e mbetur e metalurgëve, përpunuesve e specialistëve që bënë historinë e bakrit…

   Nuk mund të largohemi nga Rubiku pa kujtuar avangardën e minierave, gjeologët paraprijës. Përmes të vetmit libër monografi të inxhinierit pasionant Gjon Bazhella për kulturën minerare në Mirditë, na vjen së hershmi kujtimi i baron Nopçes apo gjeologu i talentuar austro-hungarez Novak që për afro 20 vite shkelën dhe studiuan rajonin Pukë-Mirditë, më pas kërkues e studiues të tjerë të huaj në kohën e Zogut, polakun Zuber, dhe për t’u përmendur gjeologu i parë shqiptar Sulo Klosi, që për ironi të fatit në 1947 u ekzekutua me varje si “sabotator” tek ura e Rubikut nga regjimi i kohës.

   Deri sa vijmë në epokën moderne të pasluftës, krijimi i shërbimit gjeologjik shqiptar me kontribute të rusëve dhe kryesisht të inxhinierëve vendas ku spikasin ata mirditorë. Është një jetë e tërë në kërkim të trupave barkërmbajtës që mbetet e paharruar dhe në memorien e personazhit tonë teksa i bëjmë një nderim filmik bustit të gjeologut të panjohur që ka mbetur tashmë i vetëm aty në derë të ndërmarrjes gjeologjike thuajse inekzistente!

Në Kurbneshin e braktisur

     Me Kurbneshin, Doda ka një lidhje të pandashme jete, dhe jo vetëm se i takoj të ishte atje për plot 25 vite. Në këtë moshë të re, i hajthëm, por energjik ashtu si mund të portretizohet çdo minator mirditas, i duhet të përballet me shkëmbin e nëndheshëm dhe sëbashku me shokët pak e nga pak të shkruanin historinë e një miniere nga më të mëdhatë e vendit, por të përjetonte dhe tërë ato ikje jetësh njerëzore të shokëve minatorë, të cilët një ditë më parë mund t’i ketë patur në krah në ballin e galerisë, në katet a nënkatet, në dishenteritë e pusin-ashensor, në frontin e jashtëm a tek një rrezik në shembje. Nuk mund të ketë vend e front lufte të tillë ku jeta e vdekja të kenë qenë kaq pranë e pranë. Neë një prej kujtimeve vjen një pasazh aq tronditës, kur vite më parë, eia kishte zënë krahun shkëmbi i shembur ndërsa minat ishin ndezur në ballin e galerisë, dhe për t’i shpëtuar jeta i kërkon minatorit të turnit t’ia këpuste krahun në vendin e zënë.

   Kemi bërë një udhëtim pikërisht për në Kurbnesh. Ka vite që nuk ka qenë këtu ku nisi jetën familjare. Kanë mbetur të heshtura muret e një pallati dykatësh, ku i lindi fëmija  i parë, trishtimi i lexohet në sy, por jo aq për vitet e vështira që ka kaluar në këtë vend të ashpër malësie. Një album fotosh duket se i sjell vitet e minierave edhe më afër dhe emocioni është tejet i kuptueshëm si për të, për nipërit, djemtë apo bashkëshorten.

   Ndonëse shumëkush e ka quajtur si vend të mallkuar nga të ftohtit e murlanin e acartë, për Dodën nga fjalët që thotë, ka qenë qyteti i parajsës.

  Tashmë, nga rreth 3000 banorë pakkush ka mbetur në këtë qytet thuajse fantazmë, bëhen a nuk bëhen 20-30 banorë. E këtu duket se nuk hyjnë fort në punë as gojëdhënat, as ato legjendet e tre vëllezërve që e formuan si bajrak, e as të thënat sesi u formua e u rrit ky vend në gji të Selitës piktoreske.

   Kemi dëshirë të takojmë ata, minatorët e dikurshëm, por është e vështirë, duken të humbur e të shpërndarë si zogjtë e korbit. Tek lokali i parë në kalim të urës së qytetit, na prêt miku ynë dhe lokali në këtë rast duket se përjeton pak festivitet. Eh, kurbneshasit nuk e kanë harruar atë zakonin e parë, bisedën e zhurmshme dhe të pirit në këmbë, si një sfidë ndaj të ftohtit thëllues! Por këta ama, nuk janë më minatorë, bëjnë ç’punë t’u vijë për mbarë, ose rrijnë fare në bjerrje të zanatit gjysëmshekullorë me atë pak asistencë sociale.

   Shtigjet e bakrit Kurbneshi i mbante thelle. Nëpër ato udhnajë të nëndheshme do të kalonin breza minatorësh, lumenj djerse u derdhën, por dhe gjak pa da!...22 minatorë të rënë në front. Të gjithë në lule të moshës. Tuci, Gjini, Hajrullai, Selmani, Haliti, Ramizi, Ademi, Prenga, Ndreca, Marku, Seiti, Nikolla, Pjetri, Murati, Kola, Gjetani, Agroni, Dava Zogu...E midis tyre “Heroi i Punes” Frrok Kolë Kaçorri, emrin e te cilit mori miniera e bakrit Kurbnesh.

   Por janë dhe një tjetër kategori të rënësh, ata të pasbetejës. Enumuracioni është i pamundur për ta, sepse numri i vdekatarëve nga 300 të regjistruar rritet çdo ditë, çdo javë, çdo vit. Ndoshta dhe tash kur po i përkujtojmë në këtë reportazh, diku në Selitë, Macukull, Derjan, Lëkundë, Kthellë a Fanë, ashtu siç e thonë në një reportazh poeti i minierës Viktor Gjikola dhe studiuesi Bardhok Pulaj, fjaltorët janë nisur për të lajmëruar rënien e radhës...

   Dhe ç’mbeti pas, një qytet i braktisur rrënimin e të cilit mund ta lexosh lehtë që nga fabrika, e shkrehur në karpatat e fundit ngrehëse e deri tek miniera, ku për fat të keq, nuk i duket as hyrja e saj. Ka qenë një ballinë e bukur ku lëvrinin në të hyrë e në të dalë punëtorët e nëntokës.

   Këtë peisazh aspak të këndshëm Doda e sheh me nostalgji, pikërisht atë “gojëz” të madhe të betonuar ku hynte e dilte me shokët me ato veshjet karakteristike të minatorit, kapele dhe kandilin e karbitit nën përshëndetjen: Dalshi shëndosh!.

    Përroj ka rënë përmesi dhe ka mbushur gjithçka, edhe rrugën e elektrovozit të gjatë 2,5 kilometërsh që e çonte mineralin në fabrikë, por dhe ndërtesat që ishin aty që nga fjetore, mensa, salla e kulturës, dhe në anën tjetër zyrat e ndërmarrjes. Jemi nisur për aty ku na spjegohet pozicioni i tërë zyrave të asaj kohe. Edhe pse duket si pa pikë orientimi ai mban mend gjithçka deri në imtësi.

   Nuk largohemi dot nga Kurbneshi, pa u takuar dhe njëherë me atë pllakatën që të ngacmon kujtesën, dhe duket se ka mbetur si e vetme e tillë atje tek miniera, nuk i dihet mbase një fat i tillë e pret dhe Kurbneshin e rrënuar. Mbase ky qytet i vogël poshtë kurorës turistike të Mullit, Kunor Valmorës, Gurit Gjon dhe ku rrëshqet Uraka me ujin e kthjellët, prêt rizgjimin si një vend bujtës turistik, para se në krye t’i vihet një pllakë kujtese e akullt.

Në spital, ku shuhen jetët e minatorëve të mbetur

Sot në gjithë zonën minerare të Mirditës, kurohen here pas here në spitalin e Rreshenit mbi 400 ish-minatorë me mushkëri të shkatërruara. Sepse ka disa vite që i vetmi pavion i specializuar në Tiranë u mbyll. Këtë trishtim Doda e mban tërë shtegtimit tonë nëpër vendminierat e truallit të Mirditës. “pse e bënë?! A e njohin ata zyrtarë vuajtjen e këtyre njerëzve?!...”

Këtë na e thonë dhe shokët e tij të mbetur nga kjo luftë e pamëshirshme me kancerozën silicore të nëntokës, Prenga kryetari i shoqatës së invalidëve, Ndueja, Zefi minatori që e filloj punën nënëntokë që në 1954, Gjini, inxhinieri Pashku e të tjerë, hallet e të cilëve është vërtetë zor t’i mbajë blloku i një, dy a një dyzinë gazetarësh, teksa qeveritë me rradhë, nuk i kanë hedhur sytë nga kjo shtresë e margjinalizuar nga fati dhe romantizmi iluminues i kohës, e që tashmë jetojnë me mushkëritë e bëra blozë, pa përkrahje, pa pavion të specializuar spitali, pa rimbursime ilaçesh dhe me ca pensione qesharake. 

Një vizitë e beftë tek dy minatorë, shokë të hershëm fronti, minatori me drejtorin, për rreth 30 vite, është vërtetë përmalluese. Mungon vetëm pika e lotit, një virtyt burri për të mos u treguar i ligështuar para shokëve të vjetër, që silikoza ua ka nxirë e copëtuar mushkëritë dhe gërhima nga fyti, dëgjohet në çdo fjalë të nxjerrë me aq mall.

A do të jetë ky takimi i fundit me shokët, të duket si ajo përshëndoshja në thellësitë e minierës, por një foto kujtimi vjen krejt natyrshëm ndaj na është bindur me urti në kërkesën tonë.

Po shokët, jetët e shokëve, a mundet t’i risjellin këto kujtime fotosh?! Duket si vuajtje e brendshme e Dodës kur në heshtje bën bilancin në mes asaj që fituam dhe humbjeve njerëzore. E ndeshim këtë dhe në Përlat, ja shikojeni këtë përkëdheli guri! Një vështrim nostalgjik për gurin e florinjtë, një eh, dhe heshtje! Veshi na kap një belbëzim të nënzëshëm të tij, një si lloj “name”, për jetët e shokëve të shuajtur në moshë shumë të re. Ky i bekuar gurë magjik që i rriti e burrnoj para kohe bijtë e Mirditës, por dhe i shuajti po aq parakohe!...

Në Spaç, ferri shqiptar!

Spaçi është stacioni minerar, që sjell kujtime të forta për këdo ka punuar në këto anë. Por para se të vemi atje, krejt rastësisht jemi ndalur tek fabrika e pasurimit në Reps, ku do të gjendet udhës ndonjë shok i mbetur. Fabrika flet me heshtjen e saj, kur kujtesa të çon në faktin e zgjerimit të kësaj industrie me teknologji kineze sipas humorit politik të kohës. Por që gjithsesi çuan në përmbylljen e ciklit punues të bakrit që nga minierat, pasurimi, shkrirja e përpunimi, e deri tek telat në Shkodër.

Ne i ngjitemi rrugës së Spaçit ndërsa në bisedë na kujtohen vendburimet e bakrit në Majë e Madhe, shpimet gjeologjike në Mashtërkor, Pëshqesh, apo Gurth e gjetkë, por kjo rrugë mbart sa e sa kujtime të atyre shoferëve furnitorë që punuan me aq stërmundim për ta furnizuar non stop fabrikën.

30 vjeçari Gjet Gjoni është nga Spaçi, e ka shtëpinë vetëm pak metra poshtë taverbankut gjigand, më i madhi i asaj kohe në Shqipëri, që si për ironi nuk u vu kurrë në punë! Prindërit i ka patur minatorë, ndaj ardhja e një miku si Doda është kënaqësi e veçantë për të, ndaj ta zë udhën të mos ngjitesh deri tek miniera pa e pirë një gotë raki tek shtëpia e tij bujare. Nuk ka filluar punë në autostradë, pasi prêt që aty në Spaç të rifillojë puna në minierë nga një kompani e huaj, dhe si për ta forcuar bindjen se ia vlen kjo punë, Doda spjegon se nëntoka e Spaçit ka mbi 10 milion ton rezerva bakri të pasur.

Ngjitemi me avashllëk luginës së përroit të Seftës për të dalluar që tej Spaçin. Ende janë në këmbë godinat e punëtorëve, dhe disa mure nga ajo e administratës këtu poshtë. Ndërsa më tutje kampi famëkeq, i vetmi i këtij lloji në Europën e pasluftës: burgu minierë!

Kujtesa fillimisht vete tek vendi-zyrë, ku duhet ta imagjinojmë, ndërsa Doda kujton të 9 vitet që ka punuar e drejtuar në këtë sektor shumë të vështirë.

Burgu-minierë është një nga vendet me aq histori të trishta që nga viti 1968 kur dhe u ndërtua me porosi të Mehmet Shehut si e kalkuluar enkas për njerëzit antiregjim në këtë vend ku dielli mund të të ngrohë me rrezet e tij vetëm në një sofër qiell në fare pak orë, sa do ta kishte zili dhe projektuesi i M’athauzen-it!

Dodës i ka takuar të drejtojë në vite të vështira, kur të quajturit të rrezikshmit e diktaturës plaseshin në këtë gropë gjigande për t’ua tretur jetën pak e nga pak në gojëzat e nëndheshme të bakrit e piritit. Është vërtetë fisnike që tej bindjeve politike, në rrëfimet e tij, ish drejtori është kaq realist dhe human si ato kohë. “Ata, armiq të popullit?! Kurrë!-shprehet me zë bindës dhe sjell në kujtesë gjithë atë mund që derdhej këtu për të realizuar planet e vendosura nga lart, nën moton “Bakri çan bllokadën”!

Shpati i sipërm i minierës kundrohet fare mirë që poshtë nga qendra e kampit. Këtu në këtë vend prej afro dy dekadash nuk pipëptin asgjë. Për Dodën është e pabesueshme një heshtje e tillë, por që nga ato vite i shungëllijnë në vesh ato kohë kur gjallonte jeta këtu, edhe pse në një nga burgjet më famëkeqe politik të vendit, për asnjë moment nuk e përdor fjalën “të burgosur” apo më keq ende armik! Konotacioni “të detyruarit” nënkupton faktin se i burgosuri politik i Shqipërisë, ishte i detyruar që përkundër bindjeve të tija antisistem të punonte me hir a pahir thellë nëntokës. Ata që guxonin ta kundërshtonin këtë ligj, ndëshkoheshin rëndë.

“Për mua ishin minatorë, dhe nga më të mirët që më ka qëlluar të punoj, të saktë dhe të pazë, të dëgjueshëm dhe që e kishin kthyer në art punën në minierë”, rrëfen ai. Në njëfarë mënyre shteti i asaj kohe këndej e ka mbyllur njërin sy për “drejtorin e flamurit” edhe pse ura e lidhjes me të dënuarit ishte pak si e tepruar, apo meraku për të siguruar kushte pune e veshje më të mira për ta. Nuk mund të ketë patur të tilla ura komunikimi në mes një drejtori dhe kundërshtarëve të një sistemi sesa mes Dod Tushës dhe atyre mijëra burrave të burgosur që kanë kaluar në këtë vend për afro një dekadë. Të bësh trimin sot, është e kollajtë!

Të jetë një muze, apo të rigjallërohet miniera?! Doda u rri të dyja anëve dhe ka dëshirë të dëgjohet në këtë pikë, kur e njeh imtësisht galeri për galeri se ku gjendet bakri, është gjysma e pa nxjerrë ende që andej. Tashmë të huajt i kanë gjërat gati, thotë ai, dhe bakri është tejet i pasur. Por edhe muzeu duhet të jetë në respekt ndaj vuajtjeve të mijëra të burgosurve të ndërgjegjes që lanë rininë e tyre në këtë vend të ashpër: për tërë ato viktima që u groposën atje tej Seftës, pa ua mësuar as varrin familjet e tyre; në emër të tërë atyre historive të dhimbshme të shkruara nëpër biruca, në rrugët e gjatë të përpjetës dimër-verë, dhe mbijetesës tejnjerëzore në zgafellat e nëntokës. Është si një amanet i tyre, por dhe i këtyre të rinjëve që kanë lënë simbolet e memoriale tek hyrja e minierës dhe brenda në lëndinën e vuajtjeve të paimagjinuara nga një mendje normale njerëzore.

Në Reps mes miqve minatorë

Dhe ndërsa lëmë Spaçin në vetminë e tij me shpresën e një rigjallërimi në dy epoka, i afrohemi Repsit, qytetit që e lindi miniera. Pa ndonjë lajmës, rrethohemi shpejt nga njerëz që e kanë njohur “drejtorin e zëshëm”. Janë disa syresh që afrohen ashtu zhurmshëm. Ndizet biseda e kujtimeve të sa e sa viteve nën një përmallim që nuk do dhe aq koment. Është një miqësi e thellë në mes njerëzve të nëntokës, një miqësi e rrallë, dhe nostalgjitë natyrisht kanë vendin e vet që nga biseda në këmbë apo ndenja aty në një kafe të qytezës që tashmë po rilind nga autostrada. Janë miq të kohëve të vështira që ndizen në biseda të shpenguara.

Minatori i vjetër Llesh Bardhi ka vite pa e parë mikun e tij, e pra nuk mund të ndahet lehtë, ndaj një vizitë në shtëpinë e tij është  krejt njerëzore, ashtu si dhe një lot që rrjedh natyrshëm nga sytë e shoqes së sëmurë, kur në shtëpi ka një mik të vjetër ashtu spontanisht….

Epilog…

Kemi mbyllur një shtegtim të gjatë, pak të lodhshëm për ish drejtorin që pos moshës, i rëndon në mushkëri silikoza, por që nuk e mposht dot sfinksin e nëntokës.

“Rrno për me tregue”, do të shkruante i fundmi franceskan i ndritur At Zef Pllumi! “Shembja”, si roman i rrallë shqiptar i shkrimtarit Ndue Dedaj dedikuar plejadës së njerëzve të nëntokës, ku është ngjeshur me mjeshtëri një jetë e tërë e mbushur me dhimbje njerëzore, siç e perifrazon Dh. Xhuvani, romancier i shquar shqiptar, a nuk janë një dëshmi e të vdekurve dhe të gjallëve që mbeten nga shembja e madhe?!

A nuk duket se dhe ky brez minatorësh, rron për të na rikujtuar një epokë që aq sa i dhanë zë, po aq u mori nga jeta, nga gëzimi dhe entusiazmi i tyre, e që krejt papritur çdo gjë ua fikte në lule të moshës!

Ky gur i florinjtë mbetur si dëshmi muzeale ndanë një rruge; këto rrënoja fabrikash e uzina e heshtur; një ballinë miniere që pas kaq pak vitesh kthehet në origjinën natyrore për të fshehur krejt padrejtësisht historitë e lavdishme dhe të trishta minatorësh mijëra metra në nëntokë; ky shtegtim nëpër udhnajat e minierave, dhe kjo pllakë përkujtimi si një kujtesë e vetme, na ftojnë më së paku t’u jemi mirënjohës këtij brezi që iluminuan jetën në emër të të ardhmes së një Shqipërie më të begatë. 

Ndaj dhe ky reportazh vjen si një mirënjohje e thellë modeste për ta!....

Gjergj Marku