|
STOP
AIDS, edhe nė Mirditė.
Tashmė
sėmundja e rėndė dhe vdekje prurėse e AIDS,
ėshtė njė fenomen shqiptar. Kjo u pohua njė
ditė mė patė nga njėri prej titullarėve tė
lartė tė shėndetit publik shqiptar, dhe
shembujt e shumtė e provojnė kėtė. Por edhe
lufta e pa mėshirshme kundėr saj, pėrveēse
fenomen shqiptar, gjithjė e mė shumė po
bėhet edhe fenomen mirditor. Kjo u pa qartė
ditėn e martė mė 2 dhjetor nė qytetin e
Rrėshenit. Finalizimi i kėsaj pėrpjekje u bė
pikėrisht nė kėtė ditė, pasi shkollat dhe
institucionet kanė qėnė pushim mė 1 dhjetor
kur nė tė gjithė botėn bėhėn demonstrime nga
mė tė fuqishme kundėr kėsaj murtaje qė po
dėmton rėndė tė gjithė njerėzimin. Nė
fakt aksioni pėr realizimin e njė dite tė
tillė, me promocion tė fortė kundėr kėsaj
sėmundje, ka mė shumė se 15 ditė qė ka
nisur. Nusha Nikolli, infermiere pranė
Shkollės sė Mesme tė Rrėshenit, thotė se nė
bashkėpunim me vullnetaren e Korpusit tė
Paqes, Sarah Christensen, Drejtorinė e
Shkollės, si edhe Drejtorinė e Shėrbimit
Shėndetėsor, ėshtė bėrė njė punė e madhe pėr
ndėrgjegjėsimin e tė gjithė qytetarėve, pėr
rrezikun nga kjo sėmundje, dhe pėr masat
mbrojtėse dhe parandaluese. Nikolli thotė se
tashmė rreziku ėshtė i kundondodhur, por
nėse zbatohen disa rregulla tė rėndėsishme
dhe mjaft tė thjeshta, kjo sėmundje merr
goditje pėrfundimtare. Sipas statistikave,
nė botė ka mė shumė se 38 milionė njerėz tė
prekur nga Sida, ndėrkohė qė nė Shqipėri ky
numėr ėshtė mjaft i ulėt. Kjo nuk do tė
thotė qė kambanat e alarmit tė mos bien pėr
kėdo qė do tė dėgjojė.
Disa
tė dhėna pėr nivelin shqiptar tė kėsaj
sėmundje.
Numri i
personave tė prekur nga virusi vdekjeprurės
HIV/AIDS, tė identifikuar nė
Shqipėri
prej vitit 1993 kur filloi tė shfaqej kjo
sėmundje, ka arritur nė 130, 30 prej tyre
kanė vdekur dhe shumė tė tjerė jetojnė me
kėtė virus. Pesė prej tyre janė fėmijė tė
moshės nėn 15 vjeē. Vetėm pėr vitin 2003
janė rregjistruar 42 raste me AIDS.
Aktualisht Shqipėria shėnon tendeca nė
rritje tė rasteve tėprekura me kėtė virus,
qė paraqiten shqetėsuese. Nė vitin 2000 u
diagnostikuan 10 raste tė reja; gjatė vitit
2001, 20 raste tė tilla; nė vitin 2002 u
diagnostikuan 26 raste dhe gjatė vitit 2003,
42 raste me kėtė sėmundje, ku numri i
femrave dhe meshkujve tė prekur nga kjo
sėmundje ėshtė i njėjtė. Nė rast se do tė
luftohet pėr parandalimin e pėrhapjes sė
kėtij virusi Shqipėria do tė vazhdojė tė
mbetet njė vend me rritje
tė
ulėt tė infeksionit dhe parashikimet pėr
vitin 2010 tė jenė jo mė shumė se 1 500
raste tė diagnostikua dhe tė raportuar. Nga
statistikat e deritanishme, vėrehet se 82
pėrqind e tė sėmurėve janė tė papunė, ndėr
ta edhe pėrdorues droge. Fenomeni i
emigracionit ka ndikuar gjithashtu nė
shtimin e numrit tė tė sėmurėve, pasi njė e
shtata e popullatės kanė emigruar dhe janė
pėrballur me fenomene tė panjohura mė parė.
Nga tė dhėnat del se 65,7 pėrqind e tė
sėmurėve kanė qenė jashtė shtetit. Lėvizjet
e ērregullta demografike kanė krijuar kushte
pėr pėrhapjen dhe mungesėn e kontrollit ndaj
bartėsit dhe pėrhapėsit e sėmundjes.
Ndėrkohė qė tre vitet e fundit ka pasur
raste ku dhurues gjaku kanė rezultuar tė
infektuar, duke e transmetuar atė te
pacientė tė tjerė. Specialistėt mendojnė se
numri i personave tė infektuar qė ende nuk
janė diagnostikuar mund tė luhatet nga 400
deri nė 700.
Njė
ditė kundėr AIDS nė Rrėshen.
Ndue Mrruku
ėshtė edukatori i zyrės sė Promocionit
PRO-Shėndetit nė Mirditė.
Ai
thotė se dita e sotme ėshtė njė produkt i
njė pune tė studiuar dhe permanente tė kėsaj
zyre. Pikėrisht me njė program tė detajuar
nga kjo zyrė, u bė i mundur qė tė gjitha
shkollat por edhe vetė qyteti tė pėrjetonte
njė ditė ndryshe. Nė bashkėpunim me
Drejtorinė e Shėndetit Publik, Drejtorinė
Arsimore dhe Drejtoritė e tė pesė shkollave
tė mesme tė Mirditės, u promovua njė fushatė
e fuqishme kundėr kėsaj sėmundje qė po
alarmon tė gjithė botėn. Sipas Ndue Mrrukut,
pėr tė pėrballuar mė sė miri kėtė fushatė
sensibizuese, u ngritėn tre grupe pune me
mėsues tė psikologjisė dhe biologjisė. Nė tė
gjitha shkollat janė organizuar biseda
sensiblizuese, mėsim tregues pėr pėrdorimin
e mjeteve mbrojtėse nga sida, si edhe biseda
tė lira pėr rrezikun qė vjen nga kjo
sėmundje, mbrojtjen nga tė prekurit prej saj
etj. Gjatė gjithė kėsaj fushatė ra nė sy
angazhimi i drejtorit Aleksandėr Dodaj dhe
pjestarėve tė grupeve si Flora Doda, Atlant
Picaku etj.
Promocioni
Ka nisur
nė Shkollėn 9-vjeēare nr 2 nė Rrėshen ku
ėshtė drejtore Vitore Brozi. Nxėnėsit e
kėsaj shkolle, qė nė orėt e mėngjesit, tė
veshur me bluza tė bardha mbi tė cilat ishin
stampuar thirrje kundėr AIDS, dhe me fjongon
ngjyrė gjaku nė gjoks, kanė filluar
marrshimin e tyre promocioanal nėpėr rrugėt
e qytetit. Me parulla tė shkruara enkas pėr
kėtė ditė, si “Stop Aids”, “Dua tė Jetoj”
“Eja tė luftojmė Aids”, “Sida vret” etj,
kanė vizituar tė gjitha institucionet,
lokalet, tregun e qytetit, ku edhe kanė
shpėrndarė formularėt e pėrgatitur pėr kėtė
rast. Nnxėnėsit dhe aktivistėt e tjerė janė
drejtuar gjatė gjithė kėtij aksioni nga
edukatori
i
zyrės sė promocionit Pro-Shėndetit nė
Mirditė z. Ndue Mrruku, vullnetarja e
Korpusit tė Paqes Sarah Christensen,
infermieret Nusha Nikolli dhe Flora Doda.
Njė ndalesė ka qėnė e edhe nė zyrėn e
kryetarit tė bashkisė Rrėshen z. Gjon Dedaj
i cili i ka falenderuar pėr aksionin e
realizuar nga ky grup, dhe i ka mbėshtetuar
ato nė kėtė luftė. Karvani i sensibilizuesve
janė ndaluar edhe nė Spitalin e Rrėshenit,
ku tė rinjtė kanė bėrė apel pėr njė kujdes
mė tė madh pėr parandalimin e AIDS. Mė pas
janė grupuar nė
sheshin
“Abat Doēi” ku nxėnsit pasi kanė krijuar njė
fiongo tė kuqe, kanė kėnduar kėngė pėr
jetėn. Grupi promocional kundėr AIDS ka
vijuar rrugėn gjatė rrugės “Atė Gjergj
Fishta” duke shpėrndarė thirrjet e tyre
kundėr AIDS nė ēdo lokal, kalimtarėve nė
rrugė, apo edhe nė mjete. Nė fund nxėnėsit e
kėsaj shkolle kanė dhėnė njė koncert festiv
nė oborrin e shkollės. Nė kėtė koncert vetė
nxėnėsit pėrmes njė pjese tė shkurtėr
teatrale denoncuan ashpėr fenomenet negative
qė stimulojnė sėmundjen e shekullit.
Nė
fund tė pranishmit kanė ndjekur njė
ekspozitė nė pikturė ku nxėnėsit kanė
derdhur fantazinė e tyre pėr rrezikun qė
sjell AIDS. Drejtoresha e kėsaj shkolle znj.
Vitore Brozi thotė se nxėnėsit janė shumė tė
interesuar pėr aktivitete tė tilla tė
larmishme me tė cilat edukohet popullsia.
Megjithatė, pėrpos pėrpjekjeve tona,
kėrkohet edhe mbėshtetje pėr realizimin e
aktiviteteve tė tilla mjaft tė rėndėsishme
pėr sensibilizimin e qytetarėve.
Luftė
kundėr AIDS edhe nė Shkollėn e Mesme.
Angazhimi pėr luftėn kundėr AIDS ka qėnė
prezent edhe nė Shkollėn e Mesme tė
Rrėshenit. Nxėnėsi i kėsaj shkolle Ardit
Toma
thotė se gjatė gjithė ditės u organizua nje
fushate sensibilizuese me rastin e dites
boterore kunder virusit HIV, me ndihmen e
vullnetares sė Korpusit tė Paqes Sarah
Christensen, dhe me mbeshtetjen e qendres
se shendetit publik te Rreshenit, me
drejtues z. Aleksander Doda dhe nepuneset e
shendetit publik Nusha Nikolli, Flora Doda,
Vitore Shurbi dhe Ela Reci, tė cilėt bėnė
njė punė prej tre javesh, pėr organizimin e
kėsaj fushate sensibilizuese kundėr
semundjes sė SIDA-es. Njė fushatė e tillė
pati edhe kontributin e tė shumė nxėnėsve tė
kėsaj shkolle disa prej tė cilėve janė,
Mirela Doda, Ledjon Kola, Antigona Biba,
Donald Nikolli, Klodjan Lleshi, Klaudina
Gjergji. Sėbashku me drejtorin e shkolles z.
Nik Nikolli, dhe mėsuesve tė tjerė u bė e
mundur nje takim me nxenesit e shkolles,
dhe me shumė qytetarė tė Rrėshenit, ku u
bisedua pėr sėmundjen e AIDS/SIDA, pėr
mėnyrėn e infektimit nga kjo sėmundje, masat
mbrojtėse, mėnyrėn se si duhet te trajtohen
ne shoqeri pėrsonat e infektuar me kete
semundje etj.
Pėrgatitėn:
Flavia Kola, Fjoralba Kola, Elona Prendi
Nxėnėse nė shkollėn nr 2 Rrėshen
|